Onderzoek naar Chinese invloed legt vooral kwetsbaarheid Caribische eilanden bloot
WILLEMSTAD/DEN HAAG – De groeiende aanwezigheid van Chinese ondernemers en bedrijven op de Caribische eilanden van het Koninkrijk heeft niet geleid tot een aantoonbare sterke toename van de politieke invloed van Beijing. De grootste geopolitieke kwetsbaarheid van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en de BES-eilanden ligt volgens nieuw onderzoek juist bij hun afhankelijkheid van de Verenigde Staten en Nederland. Ook de gebrekkige samenwerking tussen de veiligheidsdiensten binnen het Koninkrijk vormt een risico.
Dat blijkt uit het onderzoeksrapport Chinese Presence and Geopolitical Resilience in the Caribbean Parts of the Kingdom of the Netherlands, dat deze maand is gepubliceerd binnen het China Knowledge Network (CKN). Het onderzoek werd gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken en uitgevoerd door onderzoekers met expertise op het gebied van China, internationale veiligheid en de Caribische eilanden.
Aanleiding was de groeiende bezorgdheid in de Tweede Kamer over de economische en politieke invloed van China in het Caribisch deel van het Koninkrijk. In november 2024 nam de Kamer een motie aan waarin werd aangedrongen op een strategie om die invloed tegen te gaan.
De uitkomsten van het onderzoek plaatsen die zorgen in een ander perspectief.
Chinese invloed beperkt
Hoewel het aantal Chinese ondernemingen en de economische aanwezigheid van Chinezen de afgelopen decennia zijn gegroeid, vinden de onderzoekers weinig aanwijzingen dat de Chinese overheid daardoor meer politieke invloed heeft gekregen op de eilanden.
De Chinese aanwezigheid bestaat voornamelijk uit lokale ondernemers, familiebedrijven en gemeenschappen die vaak al generaties op de eilanden wonen. Zij zijn vooral actief in supermarkten, restaurants, winkels en andere vormen van kleinschalige handel.
Op Curaçao schat de Chinese ondernemersvereniging de omvang van de Chinese gemeenschap op 6.000 tot 7.000 personen, met ongeveer 300 tot 400 supermarkten. Op Aruba gaat het volgens schattingen om meer dan 5.000 personen van Chinese afkomst.
Volgens de onderzoekers mogen deze economische activiteiten niet automatisch worden beschouwd als onderdeel van een strategie van Beijing om politieke invloed uit te oefenen.
Ook de aanwezigheid van Chinese staatsbedrijven is relatief beperkt. Verschillende grootschalige investeringsplannen, waaronder plannen voor de raffinaderij op Curaçao en duurzame energieprojecten, zijn uiteindelijk niet gerealiseerd.
Afhankelijk van Verenigde Staten
Opvallend is dat het rapport de grootste economische afhankelijkheden niet bij China constateert, maar bij de Verenigde Staten en Nederland.
De Verenigde Staten zijn veruit de belangrijkste handelspartner van de autonome Caribische landen. Tussen 2019 en 2023 kwam bijn 51 procent van de goederenimport van Curaçao uit de VS. Voor Sint Maarten bedroeg dat aandeel 45 procent.
Die afhankelijkheid maakt de eilanden kwetsbaar voor internationale conflicten, economische sancties, verstoringen van handelsroutes en plotselinge prijsstijgingen.
Ook digitaal zijn de eilanden sterk afhankelijk van Amerikaanse infrastructuur.
Volgens het onderzoek bestaat er geen rechtstreekse internetverbinding tussen Europees Nederland en de Caribische delen van het Koninkrijk. Het internationale dataverkeer verloopt via de Verenigde Staten.
Dat brengt volgens de onderzoekers geopolitieke risico’s met zich mee. De Amerikaanse overheid zou in theorie dataverkeer kunnen onderscheppen of verbindingen kunnen verstoren. Het rapport stelt niet dat dit daadwerkelijk gebeurt, maar wijst erop dat de afhankelijkheid op zichzelf een kwetsbaarheid vormt.
De onderzoekers bespreken daarom de mogelijkheid van een nieuwe onderzeese datakabel tussen Europa en het Caribisch gebied. Een verbinding tussen Nederland en Sint Eustatius zou naar schatting 237 miljoen euro kosten. Een alternatieve route via de Azoren wordt geraamd op 171 miljoen euro.
Meer samenwerking binnen het Koninkrijk
Het rapport pleit niet voor een algemene beperking van Chinese economische activiteiten. De onderzoekers stellen juist dat buitenlandse investeringen en technologie ook kansen kunnen bieden voor de ontwikkeling van de eilanden.
Wel moeten overheden beter beoordelen welke afhankelijkheden ontstaan wanneer buitenlandse bedrijven een dominante positie krijgen in belangrijke sectoren.
Daarvoor is volgens de onderzoekers nauwere samenwerking nodig op het gebied van economische veiligheid, digitale infrastructuur, energievoorziening, financiële criminaliteit en inlichtingenuitwisseling.
Zij adviseren om geopolitieke weerbaarheid een vaste plaats te geven op de agenda van het Vierlandenoverleg, waarin de regeringsleiders van Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten met elkaar overleggen.
Ook de parlementen binnen het Koninkrijk zouden nadrukkelijker bij deze veiligheidsvraagstukken moeten worden betrokken.
De belangrijkste conclusie van het onderzoek is daarmee niet dat China momenteel een grote bedreiging vormt voor de Caribische eilanden, maar dat hun bestaande economische en bestuurlijke kwetsbaarheden ruimte kunnen bieden aan ongewenste buitenlandse invloed, ongeacht van welk land die afkomstig is.
De waarschuwing uit het rapport is dat het Koninkrijk zich niet uitsluitend moet richten op mogelijke Chinese invloed, maar vooral op de vraag of de Caribische eilanden voldoende zijn voorbereid op een internationale crisis.
Download hier het onderzoeksrapport Chinese Presence and Geopolitical Resilience in the Caribbean Parts of the Kingdom of the Netherlands
