In het derde deel van zijn reisverhaal over Colombia laat Anthony Haile de vergaderzalen van de Kiwanisconventie achter zich en ontdekt hij het kleurrijke en traditionele Boyacá. Hij bezoekt Pueblito Boyacense, maakt kennis met de bijzondere aanspreekvorm su merced en neemt na een feestelijke afsluiting afscheid van Paipa en zijn nieuwe Colombiaanse vrienden.
door | Anthony Haile
Na een korte onderbreking van mijn verhalenserie over Colombia, onder meer vanwege mijn reis naar Houston om de historische deelname van Curaçao aan het wereldkampioenschap voetbal mee te maken, pak ik de draad weer op.
In het eerste deel van deze serie vertelde ik over ons bezoek aan de wijk El Arroyo in Bogotá. Daar konden wij met eigen ogen zien hoe Kiwanis zich inzet voor mensen die ondersteuning hard nodig hebben. Het was een bezoek dat diepe indruk op ons maakte, omdat wij niet alleen met armoede werden geconfronteerd, maar vooral met de vastberadenheid van mensen om ondanks moeilijke omstandigheden vooruit te blijven kijken.
In deel twee beschreef ik onze reis van Bogotá naar Paipa, waar de Kiwanis conventie van Colombia werd gehouden. Onderweg bezochten wij de beroemde Puente de Boyacá, een plaats die onlosmakelijk verbonden is met de onafhankelijkheidsstrijd van Colombia.
In dit derde deel verlaten wij de vergaderzalen voor enkele uren en maken wij kennis met een ander gezicht van Colombia: het kleurrijke, gastvrije en traditionele Boyacá. Wij bezoeken Pueblito Boyacense, wonen de feestelijke afsluiting van de Kiwanisconventie bij en maken, voordat wij naar Bogotá terugkeren, een laatste wandeling door het centrum van Paipa.
Een bijzondere uitnodiging: Pueblito Bayacense
Tijdens ons verblijf in Paipa kregen wij de gelegenheid Pueblito Boyacense te bezoeken. Vanaf het moment dat wij over deze plaats hoorden, waren wij nieuwsgierig. Men vertelde ons dat wij daar in korte tijd kennis konden maken met de architectuur, kleuren en tradities van verschillende bekende plaatsen in het departement Boyacá. Dat klonk bijna te mooi om waar te zijn.
Pueblito Boyacense ligt niet in Paipa zelf, maar in de nabijgelegen stad Duitama. Vanuit Paipa is het goed bereikbaar, waardoor het een aantrekkelijke bestemming is voor bezoekers die in deze streek verblijven. Het bijzondere van Pueblito Boyacense is dat het geen gewoon museum of kunstmatig pretpark is. Het is een levendige woon- en toeristische omgeving waarin woningen, pleinen, winkels, cafés, restaurants, ateliers en ambachtelijke werkplaatsen samen één kleurrijk geheel vormen.
De bedoeling is dat bezoekers op één locatie een indruk krijgen van zeven karakteristieke plaatsen in Boyacá: Villa de Leyva, Tibasosa, Tenza, Monguí, Ráquira, Sáchica en El Cocuy. Iedere wijk heeft haar eigen bouwstijl, kleuren en sfeer. De gebouwen zijn geïnspireerd op de traditionele architectuur van de streek, met onder andere rode dakpannen, geplaveide straatjes, houten balkons, lantaarns en kleurrijke gevels. Pueblito Boyacense werd in 2006 uitgeroepen tot cultureel en toeristisch erfgoed van Boyacá.
Vanaf het moment dat wij binnenkwamen, begrepen wij waarom zoveel toeristen deze plaats bezoeken.
Pueblito Boyacense
Heel Boyacá in één wandeling
Wat ons onmiddellijk opviel, waren de kleuren. Sommige gevels waren wit en eenvoudig, terwijl andere waren geschilderd in blauw, geel, groen, rood of oranje. Houten deuren, kleine balkons, bloembakken en ouderwetse lantaarns zorgden ervoor dat iedere straat een eigen karakter had.
Het ene moment leek het alsof wij door de historische Villa de Leyva liepen, met zijn witte muren en rustige koloniale uitstraling. Enkele minuten later kwamen wij in een veel kleurrijker gedeelte terecht, geïnspireerd op Ráquira, een plaats die bekendstaat om haar aardewerk en ambachtelijke tradities. Daarna zagen wij weer bouwstijlen die verwezen naar Monguí, Tibasosa, Tenza, Sáchica en El Cocuy. Het was alsof wij verschillende reizen tegelijk maakten.
Pueblito Boyacense bestaat niet uit zielloze kopieën. De architectuur wordt gebruikt om de identiteit en diversiteit van Boyacá zichtbaar te maken. Iedere straat vertelt als het ware een eigen verhaal. De ene omgeving straalt rust en eenvoud uit, terwijl de andere juist levendig en uitbundig is. Dat maakt het wandelen door Pueblito Boyacense zo aangenaam. Achter iedere hoek wacht iets nieuws. Een fraai beschilderde deur, een balkon vol bloemen, een pleintje waar mensen bijeenkomen of een kleine winkel waar lokale producten worden verkocht. Wij namen dan ook uitgebreid de tijd om alles goed te bekijken en natuurlijk de nodige foto’s te maken.
De kracht van ambacht en traditie
In de verschillende winkels konden wij allerlei souvenirs en handgemaakte producten kopen. Er waren kleurrijke tassen, sieraden, aardewerk, kleding, schilderijen, houten voorwerpen en andere kunstnijverheidsproducten. Veel van deze artikelen waren vervaardigd door ambachtslieden uit Boyacá.
Wat mij daarbij aansprak, was dat men niet alleen producten verkocht. De verkopers en kunstenaars vertelden met plezier over hun werk en de tradities waarop hun creaties waren gebaseerd. Men voelde dat zij trots waren op hun streek en die trots graag met bezoekers deelden.
Juist hierdoor onderscheidt Pueblito Boyacense zich van veel andere toeristische attracties. Je komt er niet alleen om iets te bekijken of een souvenir te kopen. Je krijgt ook de gelegenheid om iets te leren over de mensen van Boyacá, hun gebruiken, hun geschiedenis en hun creativiteit.
“Su merced”: respect dat je kunt horen
Tijdens ons verblijf in Paipa en onze bezoeken aan andere plaatsen in Boyacá hoorden wij regelmatig de woorden “su merced”, vaak uitgesproken als “sumercé”. Aanvankelijk begrepen wij niet precies wat men daarmee bedoelde. Daarom vroegen wij om uitleg.
Letterlijk betekent su merced zoiets als “uw genade”. Het is een oude Spaanse aanspreekvorm die in veel andere Spaanstalige gebieden grotendeels verdwenen is. In Boyacá en het naburige Cundinamarca wordt de uitdrukking echter nog steeds gebruikt.
Daar heeft zij tegenwoordig meestal geen afstandelijke of onderdanige betekenis. Integendeel: su merced kan respect, beleefdheid, genegenheid en vertrouwdheid uitdrukken. Een winkelier kan een klant zo aanspreken, maar de woorden worden ook gebruikt tussen familieleden, vrienden en bekenden. De precieze betekenis is vaak afhankelijk van de toon waarop ze worden uitgesproken.
Voor ons was het bijzonder om te horen hoe één eenvoudige aanspreekvorm zoveel kon zeggen over de cultuur van een streek. Het liet zien dat hoffelijkheid hier nog een belangrijk onderdeel is van het dagelijks leven.
Wanneer iemand ons aansprak met ‘su merced’, voelde dat niet stijf of ouderwets. Het klonk juist vriendelijk en respectvol. Het was alsof men met twee woorden wilde zeggen: “U bent welkom en ik zie u als iemandv die mijn respect verdient.”
In onze moderne samenleving spreken wij elkaar steeds sneller en informeler aan. Daarom vond ik het mooi om te ervaren dat in Boyacá een eeuwenoude aanspreekvorm nog altijd springlevend is.
Na ongeveer twee uur rondwandelen moesten wij afscheid nemen van Pueblito Boyacense. Wij hadden nog gemakkelijk langer kunnen blijven, maar later die dag vond de officiële afsluiting van de Kiwanisconventie plaats.
Een elegante afsluiting van de conventie
Wij keerden op tijd terug naar Paipa om ons voor te bereiden op de afsluitingsavond. De organisatie had duidelijk veel aandacht besteed aan deze gelegenheid. De zaal was feestelijk ingericht en de aanwezigen hadden zich elegant gekleed.
Tijdens het officiële gedeelte werden de nieuwe leiders van de verschillende Kiwanisdistricten en afdelingen geïnstalleerd. Ook werd de gouverneur voor het Kiwanisjaar 2025-2026 gekozen.
Na het officiële gedeelte veranderde de sfeer. De toespraken maakten plaats voor muziek en dans. Speciaal voor de avond trad een politieorkest op. De musici brachten een zeer gevarieerd repertoire en wisten de aanwezigen al snel naar de dansvloer te krijgen.
Politieband speelt voor de Kiwanis deelnemers
Het feest ging door tot in de late uurtjes. Wij beseften dat dit onze laatste avond in Paipa was. De volgende dag zouden de koffers worden ingepakt en zou de terugreis naar Bogotá beginnen.
Dansen met de politieband
Een smakelijke tussenstop
Onderweg naar Bogotá, bleek dat verschillende mensen nog niet voldoende hadden gegeten. Daarom werd besloten om een tussenstop te maken bij Restaurante El Laurel. Dat kwam voor velen van ons op het juiste moment. Wij wilden graag nog eenmaal in een traditioneel Colombiaans restaurant eten en enkele gerechten uit de streek proeven.
Zodra wij binnenstapten, kwam de geur van versbereid eten ons tegemoet. Het restaurant had een warme en gezellige uitstraling. Geen overdreven luxe, maar een omgeving waarin je je meteen op je gemak voelt. Wij kregen verschillende gerechten voorgeschoteld die waren bereid met lokale ingrediënten.
De Colombiaanse keuken kan per streek sterk verschillen, maar wordt vaak gekenmerkt door stevige, eerlijke gerechten. Aardappelen, maïs, rijst, vlees, kaas, groenten en verschillende soorten brood en deegwaren nemen daarbij een belangrijke plaats in.
Afscheid met dankbaarheid
Bij aankomst in Bogotá moesten wij afscheid nemen van verschillende Colombiaanse vrienden. Dat viel ons niet gemakkelijk. In enkele dagen waren nieuwe vriendschappen ontstaan en bestaande banden verder versterkt.
Wij hadden niet alleen een Kiwanisconventie bijgewoond. Wij hadden Colombia leren kennen door de ogen van de mensen die er wonen. Zij hadden hun cultuur, hun muziek, hun eten en vooral hun gastvrijheid met ons gedeeld. Paipa had ons rust gegeven. Pueblito Boyacense had ons de kleuren en tradities van Boyacá laten zien.
De conventie had ons opnieuw herinnerd aan de kracht van internationale vriendschap en gezamenlijke dienstverlening. En één kleine uitdrukking bleef in mijn gedachten hangen: su merced. Twee woorden die op het eerste gezicht ouderwets lijken, maar die een boodschap bevatten die juist in onze tijd bijzonder actueel is: behandel een ander met waardigheid en respect.
Colombia blijft verrassen
Toen wij Paipa verlieten, realiseerde ik mij opnieuw waarom ik deze serie Colombia, een land met vele gezichten, heb genoemd.
Colombia is niet in één beeld of één verhaal samen te vatten. Het is een land van grote steden en kleine dorpen, van moderne gebouwen en eeuwenoude tradities, van pijnlijke geschiedenis en aanstekelijke levensvreugde. Het is een land waarin armoede zichtbaar is, maar ook solidariteit. Een land waarin mensen hard werken, maar nooit lijken te vergeten hoe belangrijk muziek, familie en vriendschap zijn.
Wij namen afscheid van Paipa, maar onze reis was nog niet afgelopen. In de volgende aflevering zal ik vertellen over opnieuw een heel ander landschap, met groene bergen, koffieplantages en een van de indrukwekkendste watervallen die wij tijdens onze reis zouden zien: de waterval van Santa Rosa de Cabal.
