AMSTERDAM - De aimabelste der aimabelen is er niet meer. Carl Haarnack overleed zaterdagnacht in zijn woonplaats Amsterdam, 62 jaar oud. Met zijn dood verliest de wereld van Caribische en Surinaamse geschiedenis een zeldzame figuur: erudiet zonder afstand, gul zonder bijbedoeling, warm zonder omhaal.
Carl Haarnack was voor velen allereerst de man van Buku – Bibliotheca Surinamica. Wat begon als een persoonlijke verzameling groeide uit tot een monument: een ongeëvenaarde bibliotheek van boeken, prenten, manuscripten en foto’s over de geschiedenis en cultuur van Suriname. Kenners noemden het de grootste en bijzonderste particuliere Surinamica-collectie ter wereld. Maar wie Carl kende, wist dat het hem nooit om bezit ging. Zijn bibliotheek was geen schatkamer met sloten; zij was een open huis.
Dagelijks vonden studenten, onderzoekers, journalisten en schrijvers hun weg naar zijn woning aan de Veemkade. Carl hielp, zocht mee, deelde bronnen en kennis, en wees altijd verder dan de vraag reikte. Vrijgevig als altijd. Zijn werk lag aan de basis van talloze boeken, artikelen, tentoonstellingen en documentaires. Nog maar enkele maanden geleden verscheen Suriname in Beeld, over de fotografie in Suriname tussen 1845 en 1975, waaraan hij meewerkte.
Zijn betekenis reikte verder dan verzamelen. Als ambassadeur van de Surinaamse historie droeg hij wezenlijk bij aan het zichtbaarder maken van het koloniale verleden en de geschiedenis van de slavernij. In het bijzonder zette hij zich in voor het werk en de nalatenschap van Anton de Kom. In zijn bibliotheek bevond zich een vrijwel complete verzameling van publicaties van en over De Kom. Vanaf juni 2020 was Carl voorzitter van de Anton de Kom Stichting en nauw betrokken bij het proces van eerherstel. Hij deed dat met dezelfde precisie en mildheid die zijn werk kenmerkten: vasthoudend in inhoud, zacht in toon.
Die combinatie van scherpte en warmte maakte Carl uniek. Verzamelaars willen vaak behouden; Carl wilde delen. Dat werd in december nog publiek erkend toen hij de Andreaspenning van de stad Amsterdam ontving, uit handen van stadsdeelbestuurder Vincent de Kom. “Met de Buku-collectie heb je een monument gebouwd,” luidde het, “en de geschiedenis van Suriname zichtbaar en tastbaar gemaakt voor nieuwe generaties.” Het was een late, maar treffende bekroning.
Carl wist dat zijn tijd beperkt was. In de afgelopen maanden regelde hij zorgvuldig de overdracht van zijn collectie. Er werd een stichting opgericht onder voorzitterschap van Gert Oostindie, met partners als de Universitaire Bibliotheken Leiden, het Nationaal Slavernij Museum en het Nationaal Archief Suriname, zodat Buku beschikbaar blijft voor onderwijs en onderzoek. Zelfs in afscheid dacht hij aan continuïteit.
Wat blijft, is meer dan een collectie. Het is een houding. De manier waarop Carl Haarnack geschiedenis benaderde: aandachtig, nauwkeurig, menselijk. De manier waarop hij mensen ontving: met open blik, open hand. Velen kennen hem precies zo. En precies zo zal hij gemist worden.
De uitvaart vindt plaats in besloten kring. De stilte die hij achterlaat, zal lang voelbaar zijn. In archieven en gesprekken. In boeken en gedachten. In de Caribische letteren en ver daarbuiten.
