Onderzoek: jongeren lopen al vast voordat zij psychische hulp zoeken

WILLEMSTAD – Jongeren op Curaçao die met stress of andere mentale problemen kampen, lopen vaak al tegen barrières aan voordat zij professionele hulp zoeken. Schaamte, angst voor het oordeel van anderen, moeite om gevoelens onder woorden te brengen en onzekerheid over wie zij kunnen vertrouwen maken het moeilijk om de eerste stap te zetten. Dat concludeert TU Delft-student Meike van der Brugge na onderzoek op Curaçao.

Haar masterscriptie Follow the Sun richt zich niet in de eerste plaats op de beschikbaarheid van psychologische of psychiatrische zorg, maar op de periode daarvoor: het moment waarop een jongere merkt dat het niet goed gaat, probeert te begrijpen wat hij of zij voelt en moet beslissen of daar met iemand over wordt gesproken.

Volgens Van der Brugge zit juist daar een belangrijk gat. Jongeren kunnen mentale druk ervaren lang voordat hun problemen zichtbaar worden of zij bij hulpverlening terechtkomen. Zij weten soms niet hoe zij moeten uitleggen wat zij voelen, bij wie zij terechtkunnen of wat er gebeurt wanneer zij iets persoonlijks vertellen.

Praten is niet vanzelfsprekend

Uit het onderzoek komt naar voren dat alleen zeggen dat jongeren „meer moeten praten” te eenvoudig is.

Eerst moet er voldoende vertrouwen zijn. Angst dat anderen oordelen, persoonlijke informatie doorvertellen of problemen niet serieus nemen, kan ervoor zorgen dat jongeren zwijgen.

Van der Brugge beschrijft daarom veiligheid als een voorwaarde vóór openheid. Een jongere moet zelf kunnen bepalen wat hij deelt, met wie en op welk moment.

Ook taal speelt een rol. Jongeren kunnen stress, somberheid of mentale druk ervaren zonder meteen te weten hoe zij dat moeten benoemen. Het ontbreken van woorden om gevoelens te beschrijven kan daarmee zelf een drempel worden naar een gesprek of hulp.

Hulp begint vaak niet bij psycholoog

Het onderzoek laat ook zien dat de eerste stap naar ondersteuning niet noodzakelijk bij een psycholoog of andere professionele hulpverlener wordt gezet.

Vrienden, familieleden, docenten en andere vertrouwde personen in de directe omgeving kunnen een belangrijke eerste rol spelen. Ook laagdrempelige initiatieven buiten de formele geestelijke gezondheidszorg kunnen volgens het onderzoek de afstand tot professionele hulp verkleinen.

Van der Brugge onderzocht daarom niet alleen formele organisaties als GGz Curaçao en jeugdhulp, maar ook initiatieven als The Hangout Curaçao en SafePlace4.Me. De lokale hulpstructuur loopt volgens haar onderzoek van familie en vrienden tot scholen, gemeenschapsinitiatieven, digitale ondersteuning en professionele zorg.

Eigen onderzoek jongeren

Van der Brugge combineerde literatuuronderzoek met vijftien gesprekken met organisaties en deskundigen, vier sessies met twee groepen jongeren, twee testsessies en een publieke proef.

Daaruit kwamen terugkerende problemen naar voren: stigma, onvoldoende herkenning van mentale problemen, gebrek aan vertrouwen en onduidelijkheid over de weg naar hulp.

De onderzoekster ontwikkelde vervolgens Follow the Sun, een wandel- en beweegroute waarbij deelnemers via korte vragen worden aangezet tot nadenken over hun mentale welzijn. Wie dat wil, kan daarna informatie vinden over lokale ondersteuning via QR-codes.

Geen bewijs dat interventie werkt

Van der Brugge waarschuwt zelf om geen grote conclusies te trekken uit de eerste proef met Follow the Sun.

De pilot was kleinschalig, vond plaats tijdens één evenement en was niet representatief. De resultaten tonen daarom niet aan dat de aanpak op langere termijn psychische problemen vermindert, stigma terugdringt of ervoor zorgt dat jongeren daadwerkelijk vaker hulp zoeken.

De belangrijkste uitkomst van de scriptie ligt volgens haar dan ook niet in het bewijs dat één nieuwe interventie het probleem oplost. Het onderzoek legt vooral bloot dat tussen mentale problemen hebben en hulp ontvangen een fase zit die in beleid en hulpverlening gemakkelijk uit beeld raakt.

Juist in die fase moeten jongeren eerst herkennen wat er gebeurt, woorden vinden voor hun gevoelens en voldoende vertrouwen krijgen om daar met iemand over te praten.

• Download hier de masterscriptie Follow the Sun van Meike van der Brugge.