WILLEMSTAD – Met het overlijden van Hein van Maarschalkerwaart, beter bekend onder zijn artiestennaam Art Marshall, verloor Curaçao op 1 september een markante musicus, arrangeur en docent. Van jazz en klassiek tot Curaçaose muziek: hij speelde, bewerkte en arrangeerde muziek op maat voor generaties musici en zette zich jarenlang in voor jong talent op het eiland. In deze in memoriam blikt Maya Mathias samen met pianiste Ilja Huang en hoboïst Andrew Solomon terug op zijn leven en muzikale nalatenschap.
Door | Maya Mathias
De musicus
Van Maarschalkerwaart was, volgens Huang, een muzikale duizendpoot met een grenzeloos repertoire. Aan het conservatorium studeerde hij klarinet, basklarinet én bassethoorn. Huang: ‘Hein kon echt alles. Hij speelde net zo makkelijk jazzmuziek van Gershwin als blues van Benny Goodman en klassieke werken van Mozart en Bach.’
En het bleef niet bij spelen alleen. Zo schreef hij Take up Jazz, een cursus improvisatie, die in meerdere Europese landen verscheen. ‘Jarenlang gold Hein als dé jazz- en bluesman van het eiland’, vertelt Huang. Wanneer buitenlandse jazzmusici, zoals Henk van Twillert, concerten verzorgden op Curaçao, blies hij graag wat stukken mee.
Curaçaose klanken
Even makkelijk stapte hij over naar de Curaçaose muziek, waar hij veel van hield. Zo speelde hij moeiteloos de negentiende-eeuwse danza’s van Palm, de Antilliaanse walsen van Statius Muller en de geliefde liedjes van volkszanger Plaate.
Zelfs toen zijn gezondheid verslechterde en hij de klarinet niet meer aankon, bleef hij spelen op een sopranino, een klein houten blokfluitje. Voor Huang, die ook conservatoriumgeschoold is en talloze concerten met hem organiseerde, was hij 15 jaar lang een ‘muzikaal maatje’; iemand op wie je altijd kon rekenen en met wie je op hoog niveau kon sparren.
De muziekdocent
Oog voor jong talent
Jong lokaal talent nam Van Maarschalkerwaart graag onder zijn hoede, vaak voor weinig of voor niets. Solomon: ‘Vanuit zijn functies in het onderwijs kende hij de samenleving van Curaçao goed; ook de grote verschillen tussen arm en rijk. Jonge musici met weinig middelen hielp hij belangeloos. Vaak regelde hij voor hen een oefenplek én een instrument.’
‘Als muziekleraar kon hij best streng zijn’, vertelt Huang. ‘Maar hij was vooral zorgzaam.’ Huang herinnert zich goed hoe hij bij de lange repetities voor de kerstconcerten van de Curaçaose Kunstkring altijd pakjes sultanakoekjes en iets te drinken meenam voor de tieners die deel uitmaakten van het orkest.
Talent moest gehoord worden
Jonge en oudere musici inspireerde hij om vooral te blijven oefenen op hun instrument en zich aan te sluiten bij ensembles of orkesten. ‘Nog steeds’, vertelt Solomon, ‘is er op Curaçao een saxofoonensemble waarvan alle spelers het vak leerden bij Hein.’ ‘Het enige wat voor Hein telde was talent’, beaamt Huang.
‘Lokale jongeren die puur op gehoor speelden en saxofoon of klarinet wilden leren, gaf hij vaak na werktijd les. Hij leerde ze de basis: noten lezen, toonvorming, zuiverheid, maat en ritme.’ De grootste talenten nam hij weleens mee naar Kunstkringconcerten van Huang, waar hij ze begeleidde op het podium. Huang: ‘Hij vond dat jong talent het recht had om gehoord te worden.’
De aanvoerder
Discipline in het ensemble
In Nederland speelde Van Maarschalkerwaart in verschillende professionele ensembles, zoals het Amsterdam Clarinet Quartet. Op Curaçao voerde hij ook decennialang muziekgezelschappen aan, zoals de Politieharmonie en het Curaçao Wind Ensemble, een kwartet van klarinet, dwarsfluit, hobo, fagot en soms een Franse hoorn. Solomon, die al 20 jaar in het ensemble speelt: ‘We hebben allemaal drukke banen, maar we oefenen elke week.
Als je thuis niet gerepeteerd had of te laat kwam, sprak Hein je daarop aan, want muziek nam hij bloedserieus. Hij kende niet alleen zijn eigen partij feilloos uit zijn hoofd, maar ook die van iedereen! Vanuit zijn professionele ervaring gaf hij elk van ons tips en adviezen, niet alleen over techniek en vingerzetting, maar ook over hoe je emotie legt in je muziek en hoe je die overbrengt op het publiek. Ons ensemble tilde hij absoluut naar een hoger niveau!’
Concerten om te onthouden
De afgelopen decennia speelde het Curaçaose Wind Ensemble veel mooie concerten onder leiding van Van Maarschalkerwaart in Avila, het paleis van de Gouverneur, Scherpenheuvel en Landhuis Habaai en trad het soms op in het (voor)programma van internationale musici. Eén concert staat Solomon nog in zijn geheugen gegrift: ‘De blaaskwintetten van Beethoven en Mozart’, speciaal geschreven voor blaasinstrumenten.
‘Wij speelden dat concert voor uitverkochte zalen met de pianisten Wim Statius Muller en Harold Martina, twee Curaçaose grootmeesters, wat een unieke ervaring was. Zelfs die grootmeesters, waar hij heel veel respect voor had, gaf Hein tijdens de repetities nog wat hints over hoe het toch nog beter kon, grinnikt Solomon. ‘Muziek was gewoon zijn ding!’
De arrangeur
Muziek op maat
Volgens Huang had Hein een groot talent voor het arrangeren en bewerken van muziek. Huang: ‘Hij componeerde niet, hij herschreef. Zijn muziekarrangementen stemde hij precies af op de talenten van lokale musici. Dat deed hij ook nog eens heel professioneel en snel. Een stuk voor saxofoon en zang zette hij moeiteloos om naar een stuk voor klarinet en piano of zelfs voor een heel orkest. Soms was een muziekstuk echt te moeilijk of te hoog. Dan schreef hij het gewoon om, zodat het wél speelbaar was.’
Ook Curaçaos eigen muziek bewerkte hij: negentiende-eeuwse amusementsmuziek en volksliederen. Was een bezetting niet haalbaar, dan paste hij het programma of de partijen aan tot het tóch kon.
Een blijvend repertoire
Dan deelde hij nette gedrukte partijen uit voor iedereen, alsof het een heel eenvoudig klusje was geweest. Van Maarschalkerwaart was jarenlang de drijvende kracht achter de politieharmonie, een amateurorkest van ongeveer 20 lokale blazers en percussionisten op Curaçao. Daarvoor arrangeerde hij prachtige stukken, die op officiële gelegenheden voor de gouverneur en de koning en de koningin worden gespeeld.
Onlangs hielp Solomon Van Maarschalkerwaart met het opzetten van een eigen YouTube-kanaal. Daarvoor verzamelden zij zoveel mogelijk gearrangeerde muziekstukken van Hein, met filmpjes van muzikale uitvoeringen. Solomon: ‘Het is geweldig dat de stukken van Art Marshall zo voor iedereen beschikbaar blijven en dat er wereldwijd belangstelling voor is!’
Intieme muziekavonden op Curaçao
Van Mozart tot Gershwin
Huang bewaart prachtige herinneringen aan een intiem concert ‘Van Mozart tot Gershwin’ dat in 2020 in Landhuis Bloemhof werd uitgevoerd. Daar schitterde Hein als klarinettist en arrangeur samen met zijn Friends en jong Curaçaos talent in prachtige muziekstukken die hij zelf voor piano, saxofoon en klarinet had gearrangeerd.
Huang: ‘Hij had zoveel moois liggen. Wat de zaal hoorde, klonk zo goed omdat het precies op maat gearrangeerd was, zodat iedereen tot zijn recht kwam.’
Geliefd bij velen
een van de titels die Van Maarschalkerwaart bewerkte, is de de bekende evergreen ‘Somebody Loves Me, I Wonder Who?’ Wie Hein kende, weet het antwoord: Hein was geliefd bij zijn collega’s, bij zijn leerlingen en bij zijn publiek.
Een concert van Art Marshall & Friends komt er helaas niet meer. Een eerbetoon van Friends aan Art Marshall misschien nog wel — het gearrangeerde repertoire ligt in ieder geval al klaar. En Hein zelf? Die kijkt dan vast van boven mee en geniet.
