Curaçao kan zich milieuschade niet veroorloven – de wet legt uit waarom

WILLEMSTAD – Curaçao moet Wereldmilieudag serieus nemen. Dat stelt Siegnaida Jansen-Gosepa, masterstudent publiekrecht aan de Universiteit van Curaçao. In een bijdrage over de betekenis van milieurecht waarschuwt zij dat luchtvervuiling, afvalproblematiek en klimaatverandering niet alleen gevolgen hebben voor de natuur, maar ook voor de volksgezondheid, economie en leefbaarheid van het eiland.

Door | Siegnaida Jansen-Gosepa

5 juni is Wereldmilieudag. Deze dag werd in 1972 door de Verenigde Naties ingesteld om wereldwijd aandacht te vragen voor milieubescherming en milieubewustzijn. Voor Curaçao is dat meer dan een symbolisch moment. Onze beperkte ruimte, kwetsbare natuur en afhankelijkheid van zee en klimaat maken milieukwesties direct relevant voor gezondheid, economie en leefbaarheid.

Volgens het omgevingsrecht omvat het milieu de fysieke leefomgeving van de mens: de lucht die wij inademen, het water dat wij gebruiken, de bodem waarop wij leven en de natuur die ons omringt. Milieubescherming gaat daarom niet alleen over natuurbehoud, maar ook over volksgezondheid, leefkwaliteit en duurzame ontwikkeling.

Het milieu raakt iedereen. Slechte luchtkwaliteit, vervuild zeewater, afvalproblematiek en bodemverontreiniging hebben directe gevolgen voor toerisme, werkgelegenheid, energievoorziening, voedselzekerheid, volksgezondheid en de economie. Voor een klein eiland als Curaçao zijn deze vraagstukken extra belangrijk. Milieuschade is vaak sneller zichtbaar en moeilijker herstelbaar dan in grotere landen. Juist daarom heeft milieubescherming ook een belangrijke juridische betekenis.

Het omgevingsrecht geeft overheid, burgers en bedrijven instrumenten om het milieu te beschermen en vervuiling tegen te gaan. Daarbij draagt iedereen verantwoordelijkheid voor zijn invloed op de leefomgeving.

Milieurecht krijgt steeds meer betekenis

In Curaçao neemt het belang van milieurecht toe. Lange tijd werd milieuregelgeving als versnipperd en onvoldoende ontwikkeld beschouwd, maar de afgelopen jaren zijn stappen gezet. Een belangrijk voorbeeld is de Landsverordening luchtkwaliteitseisen Curaçao 2024. Deze wet introduceert normen voor luchtkwaliteit en verplicht de minister van Gezondheid, Milieu en Natuur om de luchtkwaliteit systematisch te meten en jaarlijks te rapporteren.

Die rapportageplicht lijkt misschien technisch, maar is juridisch en maatschappelijk van grote betekenis. Zonder metingen, rapportages en transparantie kan milieubeleid nauwelijks effectief zijn. Burgers hebben recht op informatie over de kwaliteit van de lucht die zij dagelijks inademen. Bovendien maakt monitoring het mogelijk om bedrijven en activiteiten die schadelijk zijn voor het milieu beter te reguleren.

Dat milieuproblemen op Curaçao geen abstracte theorie zijn, blijkt uit verschillende rechtszaken. Rechters hebben meerdere keren geoordeeld dat ernstige hinder voor omwonenden onrechtmatig kan zijn, zelfs wanneer een bedrijf beschikt over een vergunning.

Milieu raakt ook fundamentele rechten

Ook het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat op Curaçao van toepassing is, speelt hierbij een rol. Hoewel het verdrag geen expliciet recht op een schoon milieu kent, heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens geoordeeld dat ernstige milieuschade gevolgen kan hebben voor fundamentele rechten die wel door het verdrag worden beschermd. Het gaat daarbij onder meer om het recht op leven, het recht op respect voor privéleven, gezinsleven en woning, het recht op informatie en het eigendomsrecht.

Uit de rechtspraak van het Europees Hof en de Hoge Raad volgt dat staten redelijke en passende maatregelen moeten nemen om burgers te beschermen tegen ernstige milieuschade. Daarnaast moet effectieve rechtsbescherming beschikbaar zijn wanneer milieuschade fundamentele rechten raakt. Milieubescherming is daarmee niet alleen een beleidskeuze, maar ook een juridische verantwoordelijkheid.

Verantwoordelijkheid van overheid én samenleving

Wetgeving en rechtspraak alleen kunnen milieuproblemen echter niet oplossen. Wereldmilieudag herinnert ons eraan dat milieubescherming niet uitsluitend een taak van de overheid is. Ook burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties spelen een belangrijke rol. Afval beperken, bewust omgaan met energie en water, natuurgebieden beschermen en maatschappelijk verantwoord ondernemen dragen allemaal bij aan een duurzamere samenleving.

Voor Curaçao is die verantwoordelijkheid extra groot. Het eiland beschikt over unieke natuurgebieden, koraalriffen en ecosystemen die niet alleen ecologisch waardevol zijn, maar ook van groot belang zijn voor toerisme en recreatie. Tegelijkertijd staat Curaçao voor uitdagingen zoals luchtvervuiling, afvalproblematiek, klimaatverandering en de druk op de beperkte beschikbare ruimte.

Samenwerken voor een duurzame toekomst

Daarom wordt regionale samenwerking steeds belangrijker. Als geassocieerd lid van CARICOM kan Curaçao deelnemen aan initiatieven op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie en milieubescherming. Voor kleine eilandstaten zijn vraagstukken zoals klimaatverandering, kusterosie, afvalbeheer en bescherming van mariene ecosystemen immers niet uitsluitend nationale uitdagingen, maar regionale en mondiale vraagstukken die om gezamenlijke oplossingen vragen.

Ook de Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten wijst er steeds vaker op dat milieubeleid niet alleen draait om het tegengaan van vervuiling, maar ook om klimaatadaptatie en economische weerbaarheid.

Wereldmilieudag onderstreept daarom niet alleen het belang van milieubewustzijn, maar ook van samenwerking. Milieuproblemen stoppen niet bij landsgrenzen. Luchtvervuiling, klimaatverandering en vervuiling van de Caribische Zee raken alle eilanden in de regio.

Bescherming van onze eigen toekomst

Door actief deel te nemen aan regionale initiatieven kan Curaçao bijdragen aan een duurzamere en klimaatbestendige toekomst. Wereldmilieudag is om al die redenen meer dan een symbolische internationale dag. Het is een moment van bewustwording én een oproep tot actie.

Een gezonde leefomgeving is geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde voor volksgezondheid, welzijn en duurzame ontwikkeling. Voor Curaçao betekent bescherming van het milieu uiteindelijk ook bescherming van onze eigen toekomst en die van onze tatarañietunan i tumañietunan.

——

Aangeboden door Siegnaida Jansen-Gosepa, student Master Publiekrecht aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Curaçao en geschreven in het kader van het masterkeuzevak Omgevingsrecht.

* Dit artikel is door de redactie bewerkt