‘Een wond in het christelijk geheugen’: paus vraagt vergiffenis voor slavernij
VATICAANSTAD – Paus Leo XIV heeft gisteren voor het eerst expliciet excuses aangeboden voor de rol die de Heilige Stoel zelf speelde in het legitimeren van slavernij. Daarmee gaat het Vaticaan verder dan eerdere pauselijke verklaringen, waarin vooral werd gesproken over de betrokkenheid van individuele christenen bij de trans-Atlantische slavenhandel.
De historische erkenning staat in de eerste encycliek van de nieuwe paus, Magnifica Humanitas (“Magnifieke Menselijkheid”), waarin hij waarschuwt voor nieuwe vormen van uitbuiting en “digitale slavernij” in het tijdperk van kunstmatige intelligentie.
Leo XIV noemt het slavernijverleden van de Rooms-Katholieke Kerk “een wond in het christelijk geheugen” en vraagt daarvoor “in naam van de Kerk” om vergiffenis. Daarbij erkent hij expliciet dat eerdere pausen Europese machthebbers toestemming gaven om niet-christenen te onderwerpen en tot slaaf te maken.
Volgens persbureau Associated Press is het de eerste keer dat een paus openlijk erkent dat het pausdom zelf een institutionele rol speelde bij het legitimeren van slavernij. Eerdere pausen, onder wie Paus John Paul II en Paus Francis, boden wel excuses aan voor het handelen van christenen, maar vermeden directe verantwoordelijkheid van het Vaticaan zelf.
De paus verwijst onder meer naar pauselijke documenten uit de vijftiende eeuw, zoals Dum Diversas en Romanus Pontifex, die Europese koloniale machten religieuze legitimatie gaven voor verovering, onderwerping en slavernij van niet-christelijke volkeren.
Caribisch gebied
Voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika heeft de verklaring een bijzondere symbolische betekenis. De katholieke kerk speelde tijdens de koloniale periode een belangrijke rol binnen Europese koloniale structuren, waaronder op eilanden waar slavernij eeuwenlang deel uitmaakte van de economie en samenleving.
De encycliek koppelt het slavernijverleden bovendien aan hedendaagse vormen van economische uitbuiting. Leo XIV waarschuwt dat kunstmatige intelligentie en de mondiale technologiesector nieuwe afhankelijkheidsrelaties kunnen creëren, onder meer via goedkope arbeid en grondstoffenwinning voor digitale infrastructuur.
Historici en zwarte katholieke organisaties spreken volgens AP van een “historische stap”, maar benadrukken tegelijk dat het debat over herstel, verantwoordelijkheid en mogelijke reparatieve maatregelen daarmee niet is afgesloten.
