WILLEMSTAD - Het gebouw dat ooit het kloppend hart vormde van de gezondheidszorg op Curaçao ligt er vandaag vervallen bij. Waar decennialang zorg werd verleend aan duizenden eilandbewoners, resten nu foto’s van ingestorte plafonds en verlaten gangen. In dit eerste deel van een reeks artikelen blikt Anthony Haile terug op 165 jaar medische dienstbaarheid van het Sint Elisabeth Hospitaal (Sehos), en stelt hij een prangende vraag: waar blijft onze collectieve dankbaarheid? Niet alleen aan een gebouw, maar aan de mensen – in het bijzonder de Zusters Franciscanessen van Breda – die de Curaçaose gezondheidszorg haar fundamenten gaven.
door | Anthony Haile
Enkele weken geleden zag ik op sociale media en in een lokaal dagblad foto’s van de huidige staat van het voormalige Sint Elisabeth Hospitaal (Sehos). Mijn hart kromp. Het ooit trotse gebouw dat generaties van Curaçaoënaars heeft gediend, ligt er nu bij als een vergeten monument. De ravage in delen van het complex is pijnlijk om te zien.
Sinds 15 november 2019 is het Curaçao Medical Center (CMC) operationeel. Na jaren van debat over de locatie, infrastructuur en uitvoering werd de stap gezet naar een modern, ‘state-of-the-art’ medisch centrum. Een noodzakelijke ontwikkeling, die ons als eiland moest tillen naar een hoger niveau van gezondheidszorg , niet alleen voor de eigen bevolking, maar ook voor patiënten uit de regio.
De belofte was dat het oude Sehos een nieuwe, betekenisvolle bestemming zou krijgen. Er waren plannen, ideeën, visies. Na bijna 165 jaar trouwe dienst was vernieuwing welkom. Als Curaçaoënaar stemde mij dat hoopvol. Want een erfgoed van die omvang verdient niet alleen respect, maar ook een eerbiedige voortzetting.
Wanneer we terugblikken op die 165 jaar, kunnen we niet anders dan erkennen: ondanks beperkingen, schaarste en ouderdom heeft het Sehos tot op de laatste dag zorg verleend: met waardigheid en toewijding. Juist daarom is het schrijnend om te zien hoe het gebouw vandaag verloederd raakt.
Ik wil me niet mengen in de juridische geschillen tussen overheid en ziekenhuisbestuur. Maar de vraag dringt zich op: waar blijft onze collectieve dankbaarheid voor een instelling die zo lang het kloppend hart van onze gezondheidszorg is geweest?
Een missie van onbaatzuchtige liefde
Om te begrijpen wat het Sehos werkelijk voor ons eiland heeft betekend, ben ik in de literatuur gedoken. Het boek Alles voor Allen van Bernadette Heiligers-Halabi, geschreven ter ere van 132 jaar aanwezigheid van de Zusters Franciscanessen van Breda, biedt diepgaande inzichten. Ook het boek over het 100-jarig bestaan van het Sehos en verschillende artikelen op de website van het ziekenhuis werpen licht op een geschiedenis die niet vergeten mag worden.
Want wie het verhaal van het Sehos wil begrijpen, moet beginnen bij de oorsprong: bij de vrouwen die hun leven gaven aan de zorg. De Zusters Franciscanessen van Breda. Vrouwen van geloof, moed en medemenselijkheid.
In Alles voor Allen lees ik een passage die me diep raakte. Een dankwoord van het Sehos-bestuur aan de zusters:
“De grote offers die onze Zusters zich gedurende al die 132 jaren hebben getroost, kunnen nimmer onder woorden worden gebracht. Wanneer men zich afvraagt hoe de Curaçaose gezondheidszorg eruit zou hebben gezien zonder de onbaatzuchtige toewijding van de Zusters Franciscanessen van Breda, beseft men een beetje wat deze moedige zusters voor ons volk en voor ons hospitaal in het bijzonder hebben betekend.”
Deze woorden zijn meer dan symbolisch. Ze getuigen van een historische waarheid: zonder deze vrouwen zou onze gezondheidszorg nooit hebben kunnen uitgroeien tot wat zij was – en hopelijk weer wordt.
De eerste zusters
Het begon in 1855. Op verzoek van de katholieke kerk op Curaçao werd de congregatie van de Zusters Franciscanessen van Breda gevraagd om enkele religieuzen te sturen die zich zouden wijden aan de zorg voor zieken, vooral de armen.
Drie zusters, Ursula, Joanna en Dorothea, verlieten hun thuisland Nederland zonder te weten wat hen te wachten stond. Ze voeren 45 dagen op het schip de Rafael en arriveerden op 22 oktober 1855 in Curaçao. Meteen begonnen zij hun missie vanuit een eenvoudig onderkomen aan de IJzerstraat in Otrobanda.
Onder leiding van Mgr. Kieckens, en met hulp van de congregatie Alles voor Allen, werd de kiem gelegd van wat zou uitgroeien tot het Sint Elisabeth Hospitaal. Deze vrouwen wisten dat ze waarschijnlijk nooit zouden terugkeren naar hun vaderland. Ze werkten dag en nacht, zonder loon, vaak onder erbarmelijke omstandigheden, en niet zelden ten koste van hun eigen gezondheid. Velen stierven hier, ver weg van hun geboortegrond. Zulke toewijding komt alleen voort uit roeping, een roeping die zij met liefde volgden.
Het dagboek van opoffering
Wat ons rest van hun verhaal, zijn onder meer de dagboeken. Zuster Ursula, de eerste overste, hield van 1855 tot 1882 een nauwgezet dagboek bij. Zonder sentiment, maar met bijna chirurgische precisie, beschreef zij de dagelijkse werkelijkheid van hun missie. Aangrijpende fragmenten tonen het harde leven dat zij leidden:
- 23 juni 1862: Zuster Maria Dominica gaat naar Cher Asiel om de pokkenlijders te verzorgen.
- 25 juni 1862: Zuster Maria Josepha wordt haar ter assistentie gestuurd.
- 28 augustus 1862: Zuster Maria Elizabeth overlijdt aan de pokken.
- 23 september 1877: Zware storm. Rif geheel verwoest. Drie zusters overleden.
- 27 september 1877: Het lichaam van een zuster wordt voorbij de haven gevonden.
(bron: Alles voor Allen – Bernadette Heiligers-Halabi)
Ook het eerste kasboek van het hospitaal, terug te vinden in het boek ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het Sehos, getuigt van een sobere en gedisciplineerde aanpak, waarin elke cent ten dienste stond van de patiëntenzorg. Zie foto:
Belang
Met deze reeks artikelen wil ik het collectieve geheugen van Curaçao aanspreken. De geschiedenis van het Sehos is niet zomaar een hoofdstuk uit het verleden, het is een fundament waarop onze samenleving rust.
De katholieke kerk, en in het bijzonder deze zusters, hebben het mogelijk gemaakt dat zelfs de meest kwetsbaren op ons eiland zorg konden ontvangen. Dat verhaal mag niet vervagen, en dat erfgoed mag niet verkommeren.
In deel 2 ga ik dieper in op de betekenis van 170 jaar Sehos voor de ontwikkeling van de medische zorg op Curaçao. Ik belicht verder de rol van de zusters gedurende hun 132 jaar aanwezigheid, en ik schets hoe het Sint Elisabeth Gasthuis zich ontwikkelde van eenvoudig onderkomen tot ziekenhuis , totdat op 15 november 2019 het CMC het stokje overnam.
Mijn doel is helder: de lezer bewust maken van het belang en de waarde van dit erfgoed. Want als wij vergeten wat het Sehos ons gegeven heeft, dan vergeten we ook een deel van wie wij zijn. Dankbaarheid is het minste wat wij verschuldigd zijn. Niet alleen aan een gebouw, maar aan de mensen die het tot leven brachten.
