In een tijd waarin herkomst, identiteit en koloniale erfenissen steeds vaker worden bevraagd, biedt Tico Vos met zijn opinie Cu rra ssow: De Ware Naam van Kòrsou en de Mythe van Curaçao een indringende herlezing van de naam van het eiland. Volgens Vos is ‘Curaçao’ geen onschuldige geografische aanduiding, maar het resultaat van koloniale vervorming en culturele uitwissing. Daartegenover plaatst hij Cu rra ssow, de oorspronkelijke naam zoals uitgesproken door het Caquetío-volk, die voortleeft in het huidige Papiaments: Kòrsou. Zijn pleidooi is niet alleen taalkundig of historisch. Het is een oproep tot herstel van waarheid, geheugen en waardigheid – en een afwijzing van mythen die het verleden verdraaien.
Cu rra ssow – de vergeten naam die nog steeds klinkt
Door Tico Vos – Nos Ke Sa
Lang voordat Europese kolonisten voet aan wal zetten, had dit eiland al een naam. Niet bedacht door kaartmakers of missionarissen, maar geboren uit de taal en adem van het Caquetío-volk. Die naam was Cu rra ssow.
Het was geen Portugees woord. Geen zeemansgrap. Geen verwijzing naar genezing of kannibalisme. Cu rra ssow was de naam van een leefwereld waarin land, taal, vogel en mens niet los van elkaar bestonden. Vandaag dragen we die naam nog steeds – als we het durven horen in het woord Kòrsou.
Een naam met een klank van oorsprong
Historisch onderzoek toont aan dat de naam Cu rra ssow via fonetische varianten als Curaçote, Curazao en Curasaote op Spaanse kaarten belandde, en uiteindelijk gestandaardiseerd werd tot Curaçao onder Nederlands bewind. Die spelling maskeert echter de klank en betekenis van de oorspronkelijke naam.
Kòrsou, zoals het in het Papiaments leeft, bewaart nog het ritme en de resonantie van Cu rra ssow. Zoals Ayïti hersteld werd in de naam Haïti, zo biedt Kòrsou een klankspoor terug naar een niet-koloniale waarheid. Wie die naam uitspreekt, herinnert zich wie we waren vóór we werden herdacht als iets anders.
De vogel, de mest en het eiland
Een centrale figuur in dit verhaal is de Guáma, een vogel die ooit in groten getale leefde op de Tafelberg. Zijn uitwerpselen – rijk aan fosfaat – werden door kolonisten gewonnen als meststof. Net zoals op het nabijgelegen Isla de Aves werd deze ecologische rijkdom economisch uitgebuit.
De naam van de vogel Crax rubra – in het Engels Great Curassow – is wellicht een taalkundige echo van de eilandnaam. De vogel en het land deelden niet alleen ruimte, maar ook betekenis. In deze verwevenheid schuilt een vergeten relatie tussen natuur, taal en mens.
De genezende sinaasappel is een koloniale fabel
Een hardnekkige mythe vertelt dat Portugese zeelieden met scheurbuik op het eiland zouden zijn genezen door lokaal fruit, waarna het eiland de naam Ilha da Cura kreeg – ‘het genezingseiland’.
Maar deze lezing houdt geen stand. Voor de kolonisatie groeiden er nauwelijks citrusbomen op het eiland. De laraha, een bittere vrucht voortgekomen uit geïmporteerde sinaasappels, werd pas later de basis voor likeur. Historisch bewijs voor deze genezingsgeschiedenis ontbreekt volledig.
De mythe is een klassiek voorbeeld van koloniale herschrijving, waarin Europese verhalen de plaats innemen van inheemse realiteit. Ze maken van het eiland een decor voor ontdekking, in plaats van een land met zijn eigen geschiedenis.
De kannibalenfabel: van beschuldiging naar rechtvaardiging
Een andere groteske mythe stelt dat Curaçao afkomstig zou zijn van cura asado – ‘geroosterde priester’. Het zou verwijzen naar een door inheemsen gegeten missionaris. Het is een volledig verzonnen verhaal.
Dergelijke beschuldigingen werden wereldwijd verspreid om koloniale onderwerping, kerstening en geweld moreel te rechtvaardigen. Door inheemse volkeren als ‘wilden’ af te schilderen, werd hun eliminatie aanvaardbaar. Deze strategie diende macht, geen waarheid.
Klein Curaçao, Aruba, Bonaire: ook herschreven
Niet alleen de naam van Curaçao werd veranderd. Ook de omliggende eilanden ondergingen een naamsvervanging:
- Klein Curaçao stond vroeger bekend als Nicola.
- Aruba werd mogelijk ooit Oruba genoemd.
- Bonaire heette oorspronkelijk Bonay.
Ook deze namen, waarschijnlijk van inheemse oorsprong, werden aangepast om bezit en herontdekking te claimen. De kaart, en niet de stem van het land, dicteerde hoe we gingen heten.
De klank die nooit stierf
En toch: Cu rra ssow leeft. Niet op papier, maar in de mond. In het woord Kòrsou, in de vogel Guáma, in herinnering en verzet. Elke keer dat we Kòrsou zeggen, beroeren we iets wat ouder is dan elke vlag of natie: een klank van oorsprong.
Wij werden niet genezen door sinaasappels.
Wij waren geen kannibalen.
Wij waren geen lege plek op een kaart.
Wij waren Cu rra ssow — en dat zijn we nog steeds.
Wie Kòrsou zegt, herinnert zich.
Wie Cu rra ssow zegt, verzet zich.
