Klimaatverandering voelbaar op Curaçao, maar duurzaam leven is niet voor iedereen haalbaar

WILLEMSTAD - Klimaatverandering is allang geen abstract wereldwijd debat meer, maar raakt ook Curaçao steeds directer. In deze bijdrage schrijft visser Edwin ‘Makambi’ Flameling over de gevolgen van klimaatverandering voor eilanden als Curaçao, de groeiende discussie rond de zogeheten carbon footprint en de vraag hoeveel verantwoordelijkheid burgers zelf dragen in een samenleving waar duurzame keuzes niet altijd eenvoudig of betaalbaar zijn.

Door | Edwin ‘Makambi’ Flameling

Klimaatverandering: niet nieuw, maar anders

Klimaatverandering is op zichzelf geen nieuw fenomeen. Onze aarde heeft door de eeuwen heen warme en koude periodes gekend: van ijstijden tot periodes van extreme hitte. Zelfs het uitsterven van de dinosaurussen wordt vaak in verband gebracht met ingrijpende veranderingen in het klimaat. Toch is er vandaag iets fundamenteel anders aan de hand. Wetenschappers wijzen er steeds nadrukkelijker op dat de aarde nu in een ongewoon snel tempo opwarmt, en dat de mens daarin een grote rol speelt.

De gemiddelde temperatuur op aarde stijgt door de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 (koolstofdioxide), methaan en lachgas. Deze gassen houden warmte vast in de atmosfeer, waardoor het zogenoemde broeikaseffect ontstaat. Vooral het verbranden van fossiele brandstoffen, benzine in auto’s, gas in huishoudens en olie of kolen voor energieopwekking, zorgt voor een enorme uitstoot van CO2. Ook industriële processen dragen hieraan bij.

Gevolgen voor eilanden en kustgebieden

De gevolgen van die opwarming worden steeds zichtbaarder. De zeespiegel stijgt, stormen en orkanen worden krachtiger en koraalriffen sterven af door de opwarming van het zeewater. Vooral eilanden en kustgebieden ondervinden hiervan de gevolgen. Stranden verdwijnen langzaam door erosie, wat niet alleen de natuur aantast maar ook het toerisme raakt, een belangrijke economische pijler voor ons eiland. Het afsterven van koraalriffen bedreigt bovendien de visserij en het duiktoerisme. Tegelijkertijd raakt onze infrastructuur steeds kwetsbaarder voor extreem weer, terwijl onze samenleving daar onvoldoende op voorbereid is.

In dat verband wordt vaak gesproken over de carbon footprint, oftewel de ecologische voetafdruk van mensen en bedrijven. Daarmee wordt bedoeld hoeveel broeikasgassen onze dagelijkse activiteiten veroorzaken. Denk aan elektriciteitsverbruik, autorijden, vliegreizen, voedselconsumptie en afvalproductie. Het in kaart brengen van die uitstoot helpt om beter te begrijpen welke impact wij hebben op het milieu en waar vermindering mogelijk is.

Om de verdere opwarming van de aarde tegen te gaan, zijn internationale klimaatafspraken gemaakt. Landen hebben afgesproken hun uitstoot van broeikasgassen fors terug te dringen, met 2030 als belangrijke streefdatum. Dat dit niet eenvoudig is, blijkt uit discussies en rechtszaken wereldwijd. Zo bepaalde de rechter onlangs in een door Greenpeace aangespannen zaak dat Bonaire onvoldoende beschermd werd tegen de gevolgen van klimaatverandering in vergelijking met Europees Nederland, en dat aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.

Wat kan de burger zelf doen?

Toch blijft de vraag bestaan: ligt de verantwoordelijkheid uitsluitend bij overheden, of kunnen wij als individu ook iets betekenen? Het antwoord daarop is duidelijk: ook consumenten kunnen (of moeten) een bijdrage leveren. Er zijn grofweg vier gebieden waarop mensen hun persoonlijke carbon footprint kunnen verkleinen.

Allereerst energieverbruik. Hoe meer elektriciteit en brandstof wij gebruiken, hoe groter onze uitstoot. Daarnaast speelt vervoer een grote rol. Reizen met vliegtuig of auto veroorzaakt aanzienlijk meer uitstoot dan fietsen of openbaar vervoer. Ook voedselkeuzes zijn van invloed. Vooral de productie van vlees en zuivel gaat gepaard met hoge uitstoot van broeikasgassen. Minder vlees consumeren kan daarom bijdragen aan een lagere ecologische voetafdruk. Tenslotte zijn afval en recycling belangrijk. Door bewuster om te gaan met consumptie en afvalverwerking kan de uitstoot eveneens worden verminderd.

De realiteit op Curaçao

Maar theorie en praktijk lopen niet altijd gelijk. Zeker op een klein eiland als Curaçao stuiten zulke idealen vaak op de realiteit van alledag. In een warm klimaat zijn een koelkast en vaak ook een airco geen luxe maar een noodzaak, maar die gebruiken energie. Alternatieven voor de auto zijn beperkt. Onze wegen zijn druk, fietspaden ontbreken grotendeels en het tropische klimaat maakt fietsen onaantrekkelijk.

Ook het openbaar vervoer functioneert niet optimaal, waardoor de auto vaak de enige praktische keuze blijft. En dat kost benzine. Duurzame alternatieven zoals zonnepanelen en elektrische auto’s staan nog in de kinderschoenen en zijn financieel niet voor iedereen haalbaar. Bovendien leven wij op een geïsoleerd eiland, waardoor vliegreizen vaak onvermijdelijk zijn. Verbindingen tussen de eilanden per ferry zijn nog steeds beperkt of ontbreken geheel. Ook voedsel moet grotendeels worden geïmporteerd. De stijgende kosten van levensonderhoud zorgen er nu al voor dat veel mensen noodgedwongen besparen op onder andere vleesconsumptie; niet per se uit milieubewustzijn, maar simpelweg omdat het financieel noodzakelijk is. En hoewel recycling steeds vaker wordt besproken, is het nog lang geen vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven.

Cruises: droomvakantie met een prijs

Het voornoemde maakt duidelijk dat bewust omgaan met klimaatverandering belangrijk is, maar niet altijd eenvoudig. En daarmee blikken we terug op het onderwerp cruises, tegenwoordig een droomvakantie voor velen. De cruise-industrie groeit snel en rederijen bouwen steeds grotere en luxere schepen. Onderzoeken tonen echter aan dat een groot cruiseschip een enorme CO2-uitstoot veroorzaakt, soms vergelijkbaar met duizenden auto’s.

Een passagier op een zevendaagse cruise kan in korte tijd evenveel uitstoot veroorzaken als iemand gemiddeld in een heel jaar. Is een cruise daarom onverantwoord? Daar bestaat geen eenvoudig of eenduidig antwoord op. Mensen hebben recht op ontspanning en vakantie. Vaak wordt jarenlang gespaard voor zo’n reis. Voor eilandbewoners betekent vakantie bovendien vrijwel altijd dat men moet vliegen om ergens anders te komen. Zo’n reis vindt meestal slechts één keer per jaar plaats en duurt relatief kort. Maar al met al een aardige carbon footprint.

De werkelijkheid is dus genuanceerder dan simpelweg goed of fout. Klimaatverandering vraagt om bewustwording én realisme. We kunnen proberen verstandiger keuzes te maken en onze impact te beperken waar mogelijk, maar tegelijkertijd moeten we erkennen dat niet iedereen dezelfde mogelijkheden heeft. Uiteindelijk zal ieder mens daarin zijn eigen afweging moeten maken.