WILLEMSTAD – Nederland wil met Curaçao onderzoeken of onderdelen van het financieel toezicht flexibeler kunnen worden toegepast. Daarbij wordt onder meer gekeken naar een beleidsregel of hardheidsclausule voor de compensatie van begrotingstekorten en naar mogelijkheden voor anticyclisch begrotingsbeleid. Dat blijkt uit een voortgangsbrief van minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Pieter Heerma aan de Tweede Kamer.
De voorstellen volgen op een beleidsdoorlichting naar de Nederlandse financiële ondersteuning en het toezicht op Curaçao, Sint-Maarten en Aruba. Daaruit komt een gemengd beeld naar voren. De Rijkswet financieel toezicht (Rft), schuldsanering en leningen hebben volgens de onderzoekers bijgedragen aan meer transparantie, financiële stabiliteit en vertrouwen in de overheidsfinanciën.
Maar bij het bereiken van begrotingsnormen, houdbare overheidsfinanciën en structurele economische ontwikkeling was het beleid slechts beperkt doeltreffend.
Ook de verbetering van het financieel beheer van de landen is volgens onderzoeksbureau SEO niet doeltreffend geweest. De schuldsanering, het financiële toezicht en de financiële afspraken met de landen worden bovendien als beperkt doelmatig beoordeeld. Het uitblijven van verbeteringen in het financieel beheer speelt daarbij een belangrijke rol.
Jaarlijks sluitende begroting
Een van de kritiekpunten betreft de manier waarop de huidige regels uitpakken in economisch goede en slechte tijden. De Rft biedt volgens het Nederlandse kabinet op dit moment geen of nauwelijks mogelijkheden voor anticyclisch beleid. Curaçao moet in beginsel jaarlijks een sluitende gewone dienst presenteren en eerdere tekorten compenseren.
Nederland wil daarom afspraken maken over de ruimte die binnen de bestaande wet kan worden benut. Dat zou bijvoorbeeld via beleidsregels kunnen. Anticyclisch beleid betekent dat een overheid in economisch slechte tijden meer ruimte heeft om uitgaven op peil te houden of te investeren en in betere tijden financiële buffers opbouwt.
Aan die ruimte zitten volgens Den Haag wel grenzen. Het kabinet verwijst naar het IMF, dat stelt dat eerst een houdbare schuldquote moet zijn bereikt voordat dergelijk begrotingsbeleid verantwoord kan worden gevoerd.
Hardheidsclausule
Daarnaast erkent Nederland dat sommige bepalingen van de Rft in de praktijk tot discussie leiden. Dat geldt onder meer voor de manier waarop begrotingstekorten moeten worden gecompenseerd.
Heerma schrijft daarom Curaçao en Sint-Maarten te willen aanbieden te onderzoeken of binnen de huidige wettelijke kaders een beleidsregel of een hardheidsclausule met voorwaarden kan worden opgesteld. Daarmee zou in bijzondere situaties meer ruimte kunnen ontstaan bij de toepassing van de bestaande regels.
Ook voor grote externe schokken wil Nederland naar aanpassing van de werkwijze kijken. De coronapandemie maakte duidelijk dat onverwachte gebeurtenissen grote gevolgen kunnen hebben voor de financiën van de kleine Caribische economieën.
Volgens Den Haag vraagt iedere crisis om maatwerk, maar kunnen mogelijk elementen worden overgenomen uit de nieuwe financiële toezichtregels die voor Aruba worden ontwikkeld. Curaçao en Sint-Maarten krijgen het aanbod om dat gezamenlijk te onderzoeken.
Toezicht blijft
Van afschaffing van het financiële toezicht is voorlopig geen sprake. De Rijksministerraad besloot in oktober 2024 de Rft voort te zetten. Uiterlijk in 2027 volgt opnieuw een evaluatie. Wel werd toen al erkend dat Curaçao en Sint Maarten behoefte hebben aan perspectief op het uiteindelijk beëindigen van het toezicht.
De nieuwe voorstellen gaan daarom vooral over meer ruimte binnen de bestaande Rijkswet, niet over het loslaten van de begrotingsnormen. Tegelijkertijd legt Nederland de verantwoordelijkheid voor een langetermijnvisie op de overheidsfinanciën nadrukkelijk bij Curaçao en Sint-Maarten zelf.
