BROKOPONDO – Het Brokopondomeer, het grootste stuwmeer van Suriname en leverancier van ruim vijftig procent van de elektriciteit van het land, raakt ernstig vervuild door kleinschalige en semi-industriële goudwinning. Dat blijkt uit onderzoek van freelance journaliste Euritha Tjan A Way, die de misstanden ter plaatse in kaart bracht en publiceerde in de Ware Tijd.
Vooral het gebruik van kwik en het chemische middel Jin Chan leidt tot onomkeerbare schade aan het ecosysteem en vormt een gevaar voor de volksgezondheid.
Goudpontons
Onder het wateroppervlak van het stuwmeer zijn tientallen goudpontons, ook wel skalians genoemd, dagelijks actief. Deze boten gebruiken kwik om goud te winnen uit sediment dat van de bodem wordt opgezogen. Daardoor komt niet alleen toegevoegd kwik vrij, maar ook kwik dat al in de bodem aanwezig is.
Dat wordt via de voedselketen opgenomen: kleine vissen eten het bezinksel, grote vissen eten kleine vissen, en uiteindelijk eet de mens de besmette vis. Vooral methylkwik, een verbinding die via verdamping en regenval verspreid raakt, is schadelijk voor het zenuwstelsel van ongeboren en jonge kinderen.
Golddressing agent
Naast kwik wordt in toenemende mate gebruikgemaakt van Jin Chan, een zogenoemde gold dressing agent die door Chinese ondernemers in Suriname wordt geïmporteerd.
Jin Chan geldt internationaal als controversieel vanwege de onbekende chemische samenstelling en het ontbreken van duidelijke veiligheidsnormen. In Suriname wordt het ingezet als ‘groen alternatief’ voor kwik, maar zonder enige wetgeving of vergunningsplicht.
Dit maakt het middel populair onder goudzoekers, vooral bij de herwinning van goud uit gebieden waar eerder al met kwik is gewerkt.
Kwangu
Een van die gebieden is Kwangu, diep in het Brokopondomeer, waar de redactie van de Ware Tijd in juni een actieve operatie aantrof, ondanks een eerder stopzettingsadvies van de Nationale Milieu Autoriteit (NMA).
In het gebied, dat alleen per boot bereikbaar is, wordt op grote schaal gewerkt met zware machines, tentenkampen en heap leaching-technieken waarbij Jin Chan in gesloten systemen wordt toegepast. Monsters uit het gebied tonen de aanwezigheid van cyanide en arseen, twee stoffen die door de milieuautoriteit als ernstig giftig worden aangemerkt.
De directeur van de NMA, Vanessa Gefferie, bevestigt dat het gebruik van Jin Chan risicovol is en voorlopig wordt gereguleerd met tijdelijke richtlijnen. “Onze taak is het vaststellen van milieuschade. Pas als we weten wat er precies in deze stof zit, kunnen we een definitief oordeel vellen” aldus Gefferie.
Volgens haar bevat Jin Chan componenten die alleen onder gecontroleerde omstandigheden gebruikt zouden mogen worden. Een groot gevaar schuilt in het feit dat gebruikers de zuurtegraad van het water kunstmatig verhogen tot een pH van 12, terwijl Surinaamse wateren een natuurlijke pH van 4 tot 6 hebben. Dat kan leiden tot massale vissterfte, verstoring van de algenbalans en het uitvallen van waterzuiveringsinstallaties.
Chinese ondernemers
Opvallend is dat het gros van de activiteiten met Jin Chan in handen is van Chinese ondernemers. Volgens het NMA en onafhankelijke waarnemers is er sprake van een machtsverschuiving in de goudsector, waarbij Chinese bedrijven gebieden opkopen die eerder als uitgeput golden.
Een van de handelaren in Paramaribo, Lin Jinlu, bevestigt openlijk Jin Chan te verkopen en beweert dat het middel ‘niet giftig’ is, zolang men het niet inslikt. “Natuurlijk kennen de autoriteiten dit middel. Ze weten ervan” stelt hij in een gesprek met de krant.
De milieuautoriteit heeft inmiddels aangedrongen op plaatsing van Jin Chan op de negatieve importlijst, waardoor een vergunning vereist zal zijn. Een eerder incident waarbij een vrachtwagen met Jin Chan en kalk omkiepte in het meer, leidde tot lokale paniek. Toch ontbreekt tot op heden een strenge wettelijke basis voor controle of verbod op het gebruik van de stof.
Afname visstand
Ondertussen blijft het Brokopondomeer onder druk staan. Bootgidsen en lokale bewoners melden afname van visstand, afwijkend water, en een groeiend gevoel van onveiligheid. “Mensen komen niet graag meer in dit gebied. Je wordt weggejaagd” verklaart een bootsman die de redactie vergezelde.
Het dossier over het Kwangu-gebied ligt inmiddels bij het Openbaar Ministerie. De NMA wacht nog op de formele reactie van het ministerie van Economische Zaken over het vergunningstraject. Tot die tijd blijft Suriname balanceren tussen economische belangen uit de goudsector en de bescherming van mens en milieu. De schade aan het Brokopondomeer lijkt echter al grotendeels onomkeerbaar.
