Nederland maakt weg vrij voor teruggave koloniale archieven aan Curaçao

WILLEMSTAD/DEN HAAG – Nederland gaat het Curaçaose verzoek om teruggave van historische archieven uit de koloniale periode inhoudelijk behandelen. Curaçao diende dat verzoek al in 2024 in, maar Nederland wilde eerst beleid ontwikkelen voor de omgang met koloniale archieven en mogelijke restitutie.

Het gaat om de zogenoemde Oude Archieven van Curaçao, Bonaire en Aruba tot 1828 en om archieven van de drie eilanden van na 1828. De stukken worden momenteel bewaard door het Nationaal Archief in Nederland. Volgens de Nederlandse regering zijn ze daar destijds ondergebracht omdat de bewaaromstandigheden er beter waren en de archieven er konden worden geïnventariseerd.

De Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft nu een beleidskader aangekondigd voor koloniale archieven. Daarbij worden eerst de herkomst van dergelijke archieven onderzocht, vervolgens komt er een procedure voor teruggaveverzoeken en wordt gewerkt aan verdere digitalisering en toegankelijkheid.

Onafhankelijke commissie

Nog dit jaar moet een commissie van onafhankelijke archiefdeskundigen worden ingesteld. Die commissie stelt eerst criteria op voor restitutie en gaat daarna concrete verzoeken beoordelen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de juridische eigendom, de herkomst van de stukken en de omstandigheden waaronder archieven naar Nederland zijn gebracht.

Uitgangspunt is dat archieven die zonder toestemming of onder druk naar Nederland zijn overgebracht, worden teruggegeven aan het land van herkomst. Ook bij andere gevallen blijft een bredere belangenafweging mogelijk, omdat koloniale archieven volgens Nederland vaak betrekking hebben op meerdere landen en gemeenschappen.

Als de commissie concludeert dat stukken ten onrechte in Nederland worden bewaard, zal de minister in principe besluiten tot teruggave. De adviezen van de commissie worden openbaar gemaakt.

Curaçao als eerste aan de beurt

Curaçao is een van de eerste landen die al een verzoek heeft ingediend. Naast Curaçao heeft Indonesië begin dit jaar om teruggave van koloniale archieven gevraagd. Nederland zegt de verzoeken te behandelen in volgorde van binnenkomst, waardoor het Curaçaose verzoek uit 2024 als eerste aan de beurt is.

Bij de procedure worden Curaçao, Aruba en Sint Maarten op dezelfde wijze behandeld als landen die buiten het Koninkrijk een verzoek van staat tot staat indienen. Ook Bonaire, Sint Eustatius en Saba vallen onder die regeling.

Nederland begint in de tweede helft van dit jaar bovendien met een bredere inventarisatie van koloniale rijksarchieven. Daarbij worden ook de voormalige gekoloniseerde landen betrokken om aan te geven welke archieven volgens hen nader moeten worden onderzocht.

Voor het nieuwe beleid is dit jaar 200.000 euro beschikbaar. Vanaf 2027 reserveert Nederland structureel 500.000 euro per jaar voor onderzoek, behandeling van restitutieverzoeken en de onafhankelijke commissie.