Omstreden naaktbeeld van Tula komt na ruim vijftig jaar te koop
WILLEMSTAD – Het omstreden bronzen beeld van de Curaçaose vrijheidsstrijder Tula, dat al meer dan vijftig jaar zonder definitieve bestemming in Nederland staat, wordt te koop aangeboden. De familie van kunstenares Toos Hagenaars heeft de hoop op een permanente plek in een museum opgegeven, nadat ook het Museum aan de Aa in Groningen besloot het beeld niet in zijn vaste collectie op te nemen.
Het twee meter hoge beeld werd in 1973 op Curaçao door Hagenaars gemaakt. Zij wilde Tula, leider van de grote opstand van tot slaaf gemaakten in 1795, eren met een monument. Het beeld werd later in Nederland in brons gegoten, maar raakte vrijwel vanaf het begin omstreden.
De discussie draaide vooral om de keuze van Hagenaars om Tula naakt af te beelden en om het feit dat een witte Nederlandse kunstenares de Curaçaose vrijheidsheld vormgaf.
Diezelfde argumenten spelen ruim een halve eeuw later nog steeds een rol.
Ook Gronings museum haakt af
Museum aan de Aa onderzocht de afgelopen jaren of het beeld in een museale context kon worden opgenomen. Een externe adviseur zag daarvoor mogelijkheden, maar het museum besloot uiteindelijk tegen opname in de vaste presentatie.
Directeur Nicolette Bartelink zegt volgens Trouw dat daarbij zwaar heeft meegewogen dat verschillende Curaçaose personen en organisaties het beeld als een racistische stereotypering beschouwen. Een tijdelijke tentoonstelling sluit het museum overigens niet uit.
Ook het Groninger Museum en het toekomstige Nationaal Slavernijmuseum hebben het beeld niet in hun collectie opgenomen. De familie kijkt daarom nu naar verkoop via bijvoorbeeld een veilinghuis, een particuliere verzamelaar, stichting of bedrijf.
Terugkeer naar Curaçao liep vast
In 2023 leek het er korte tijd op dat het beeld na een halve eeuw alsnog naar Curaçao zou terugkeren. Hagenaars maakte bekend dat zij het aan het Curaçaose volk wilde schenken. Activist Gibi Bacilio, die zich eerder tegen het beeld had verzet, schaarde zich toen juist achter de komst ervan en opperde locaties in Willemstad waar het geplaatst zou kunnen worden.
Maar het voornemen leidde opnieuw tot felle weerstand. Fundashon Museo Tula verklaarde het beeld in augustus 2023 niet welkom. Volgens het museum was de naakte voorstelling racistisch en denigrerend en paste die niet bij de historische betekenis van Tula als nationale held.
Ook de politieke beweging Kousa Promé verzette zich tegen de komst. Volgens de organisatie gaf het beeld Tula niet op een waardige en representatieve manier weer en zou bij een monument voor de nationale held nadrukkelijk ruimte moeten zijn voor Curaçaose kunstenaars.
De Curaçaose overheid besloot het beeld uiteindelijk niet naar het eiland te halen. Dat werd later ook bevestigd in berichtgeving van de NOS.
Naaktheid als vrijheid
Hagenaars zelf gaf juist een tegenovergestelde betekenis aan de naaktheid. Zij zag de naakte Tula als iemand die zijn ketenen en alles wat hem door anderen was opgelegd had afgeworpen. Naaktheid stond in haar opvatting voor vrijheid, wedergeboorte en onafhankelijkheid. Curaçao.nu beschreef in 2023 hoe die uitleg in de jaren zeventig aanvankelijk een deel van de kritiek wist weg te nemen, maar een halve eeuw later opnieuw tot discussie leidde.
Critici wijzen daarentegen op de koloniale traditie waarin zwarte mensen juist naakt, primitief of geërotiseerd werden afgebeeld. Fundashon Museo Tula vindt dat het beeld daardoor niet los kan worden gezien van die historische beeldvorming.
Van monument naar historisch object
Daarmee is het beeld zelf inmiddels onderdeel geworden van de geschiedenis die het oorspronkelijk wilde verbeelden. Journalist Lodewijk Dros schreef er in 2023 het boek Tula, een beeld van de slavernij over. Het volgt het kunstwerk vanaf de vervaardiging op Curaçao tot de langdurige opslag in Winschoten en beschrijft hoe de discussie over het beeld in vijftig jaar mee veranderde met het denken over kolonialisme, slavernij en de positie van Tula.
De verkoop betekent dat opnieuw onzeker is waar het beeld uiteindelijk terechtkomt. De familie hoopt volgens de recente berichtgeving op een koper die niet alleen de artistieke, maar ook de historische betekenis van het werk wil behouden.
Wat het beeld ooit tot monument voor Tula moest maken, heeft het daarmee nooit bereikt. Het is in plaats daarvan zelf een monument geworden voor een inmiddels ruim vijftig jaar durend debat over wie Tula mag verbeelden en hoe.
