Reddingsoperaties voor zeeschildpadden blijven een dagelijkse strijd: ‘Ze worden levend op het wier gekookt’

Tussen de rottende massa’s sargassum zoeken hulpverleners van Sea Turtle Conservation Curacao dagelijks naar zeeschildpadden in nood. Hoe verloopt zo’n missie? En wanneer mogen de geredde dieren weer terug naar zee?

door | Thomas Bruggeman

Eerst is er de geur. Lang voordat de baai zich prijsgeeft, sijpelt de geur van zwavel en rottende eieren de auto binnen. Twee pick-ups van Sea Turtle Conservation Curacao stuiteren over het ruige terrein richting Boka Ascension, een afgelegen inham aan de noordkust van Curaçao.

Waar vroeger flamingo’s met gebogen halzen stonden en schildpadden tussen de zeegrasvelden zwommen, drijft nu een dik tapijt van bruinoranje wier. Tussen het sargassum zitten plastic flessen, stukken touw en aangespoeld afval gevangen. En vaker dan ooit ook zeeschildpadden. ‘Wat hier gebeurt, is geen incident meer’, zegt veldcoördinator Ard Vreugdenhil terwijl hij over de baai uitkijkt. ‘Je kunt er de klok op gelijk zetten, dat het rond Koningsdag weer raak is.’

Trechtervormige hinderlaag

Volgens Vreugdenhil groeit de sargassumoverlast al jaren explosief. Eenmaal in beschutte baaien zoals Boka Ascension vormt het wier een bijna ondoordringbare laag voor marien leven. Zeeschildpadden raken verstrikt of worden bedolven onder nieuwe plakkaten wier. Ook krabben, kreeften, vissen en vogels overleven de valstrik vaak niet.

Het wier spoelt volgens Vreugdenhil aan op de slechtst denkbare plekken. De zogeheten boka’s functioneren als ‘fantastische’ leefgebieden, waar zeeschildpadden normaal gesproken kunnen grazen op uitgestrekte velden zeegras. Tegenwoordig vormen die trechtervormige inhammen een levensgevaarlijke hinderlaag. ‘Ze worden levend op het wier gekookt’, aldus Vreugdenhil.

Wat is sargassum?

Sargassum is een natuurlijk wier van bruine macroalgen dat historisch drijft in de Sargassozee voor de kust van de Verenigde Staten in de Atlantische Oceaan. Tegenwoordig worden er echter ook grote hoeveelheden op andere plekken waargenomen, in de zogenoemde Great Atlantic Sargassum Belt: een kilometersbrede gordel van drijvend zeewier die zich uitstrekt van de kust van West-Afrika tot Brazilië.

Volgens Manfred van Veghel, CEO van CARMABI, drijft jaarlijks zo’n tien procent van die massa richting het Caribisch gebied. Van de ABC-eilanden wordt Bonaire het hardst getroffen en Aruba het minst. Op Curaçao zijn vooral de gebieden bij de Sint-Jorisbaai, Shete Boka en Boka Ascension kwetsbaar. Onderzoekers vonden vorig jaar ruim 10 miljoen kilo sargassum bij Boka Ascension. Door veranderende oceaanstromen wordt inmiddels ook meer sargassum aan de zuidkust waargenomen.

Door stijgende zeewatertemperaturen, de verdroging van de Sahara en de toename van nutriënten uit de grote rivieren kan sargassum welig tieren in de oceaan. Afvalwater en landbouwresten die via bijvoorbeeld de Amazone in zee belanden, zorgen voor een overschot aan voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfor. Die nutriënten werken als brandstof voor algen, waardoor deze explosief kunnen groeien.

Volgens Van Veghel worden de problemen alleen maar erger op Curaçao. ‘Als je kijkt naar de voorspellingen, zullen de hoeveelheden sargassum blijven toenemen, zolang de oorzaak niet wordt aangepakt. Hoe groter die gordel wordt, hoe meer sargassum er deze kant op komt.’

Bereikt sargassum de kust, dan kan het leiden tot stankoverlast, verstoring van ecosystemen en schade voor de toeristische sector. Toch is sargassum niet ‘alleen maar slecht’, volgens Linda Amaral-Zettler, hoogleraar Mariene Microbiologie aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Op open zee dient het wier als kraamkamer voor zeeleven en biedt het beschutting tegen roofdieren’, zegt ze. ‘Ik weet dat vissers sargassum zelfs opzoeken, omdat het zo rijk is aan vissen.’

Rescue operations

Aan weerszijden van de baai nemen Nederlandse en Amerikaanse vrijwilligers positie op de kliffen. Met verrekijkers in de hand turen ze over het wateroppervlak. Hun blikken gaan langzaam heen en weer, op zoek naar een teken van leven. ‘Je moet vooral goed kijken naar de kraters tussen het wier’, legt Vreugdenhil uit.

‘Kijk daar! Zie je die bruine koppen daar verderop in het water? Deze zeeschildpadden kunnen morgen zomaar vastzitten in het wier.’

De controles zijn inmiddels dagelijkse routine geworden. Sinds het begin van het sargassumseizoen trekt de natuurorganisatie iedere ochtend naar Boka Ascension. Soms zelfs twee keer per dag, wanneer de wieraanvoer groot is. Dit jaar werden er al zes levende zeeschildpadden uit het wier gehaald. Voor één dier kwam de hulp te laat.

Zo’n reddingsoperatie lijkt haast op een scène uit de filmserie Mission: Impossible. Maar dan niet met Tom Cruise in de hoofdrol, maar met de Nederlander Ard Vreugdenhil. Zodra vrijwilligers een zeeschildpad spotten, peddelt hij op zijn surfplank naar de locatie. Met behulp van een speciale kaart kan het team onderling precies communiceren waar het dier zich bevindt.

Ter plaatse tilt Vreugdenhil de verzwakte schildpad voorzichtig uit het water. In een net wordt het dier vervolgens naar de kant gebracht, waar collega’s klaarstaan om de eerste zorg te verlenen.

Vandaag kunnen de vrijwilligers gelukkig opgelucht ademhalen. Er zijn geen zeeschildpadden gevonden in het wier. De wind heeft een handje meegeholpen en het gebied deels schoongeveegd.

Herstel in het aquarium

De zes geredde zeeschildpadden zijn uiteindelijk overgeplaatst naar het Curaçao Sea Aquarium. Hier worden de dieren langdurig opgevangen en verzorgd. In een bassin naast de dolfijnen komen de dieren weer langzaam op krachten. Af en toe stoten ze zachtjes hun snuit tegen het glas. ‘Ze zijn nog een beetje onwennig’, vertelt woordvoerder Steffen van Heijningen.

Sea Turtle Conservation Curaçao en het aquarium werken al jaren samen om de dieren te redden. Volgens Van Heijningen zijn er in de loop der tijd meer dan honderd zeeschildpadden uit het sargassum gered. ‘We zijn er trots op dat we op deze manier een steentje kunnen bijdragen’, vertelt hij.

De verwondingen van één dier staan hem nog altijd helder voor de geest. ‘Vorig jaar waren de vinnen van een zeeschildpad zo beschadigd, dat je de botjes eruit zag steken’, vertelt hij. ‘Geen dier verdient het om er zo aan onderdoor te gaan.’

Opruimwerkzaamheden

Toch is de opvang slechts een tijdelijke oplossing. Uiteindelijk worden de zeeschildpadden weer uitgezet in de natuur. Volgens Van Heijningen zijn de zes reptielen inmiddels weer sterk genoeg om vrijgelaten te worden. ‘Het probleem is dat de baai niet schoon genoeg is’, vertelt hij.

De reptielen uitzetten in een andere baai is volgens hem geen optie. ‘Ze hebben een sterke voorkeur voor hun oude leefomgeving’, legt hij uit. ‘Vorig jaar hebben we geprobeerd ze in een andere baai uit te zetten, maar een dag later zaten ze weer bij Boka Ascension. Het moet dus wel veilig zijn.’

Loslaten aan de zuidkust

Alleen zijn de opruimwerkzaamheden in de baai nog niet begonnen. ‘De bestelbon is goedgekeurd’, vertelt Javier Diaz, natuurspecialist bij het Ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur. ‘De hoop is om binnen enkele weken te beginnen. Het is wachten op de logistiek.’

Die vertraging roept de vraag op wat er in de tussentijd met de geredde zeeschildpadden moet gebeuren. Volgens Diaz moeten de dieren zo snel mogelijk worden vrijgelaten. Het gaat volgens hem immers om beschermde diersoorten onder internationale en regionale wetgeving. ‘Door ze in gevangenschap te houden, belemmer je een natuurlijk proces. Er is een risico dat ze opnieuw vastraken in het sargassum, maar nu speel je eigenlijk voor God.’

Vorig jaar werden de zeeschildpadden na vier maanden opvang weer vrijgelaten, toen de baai schoon genoeg was. ‘De modellen van dit jaar laten zien dat we in september weer sargassum kunnen krijgen’, vertelt Diaz op zijn kantoor. ‘Je kunt ze niet een half jaar vasthouden.’

Geen juridische richtlijnen

Er bestaan momenteel geen juridische richtlijnen voor de omgang met zeeschildpadden tijdens grootschalige sargassumaanspoelingen. Diaz wil daarom een landelijke regeling die duidelijk vastlegt onder welke voorwaarden hulpverleners mogen ingrijpen.

Voorlopig pleit hij ervoor de dieren aan de zuidkust vrij te laten. ‘Van daaruit moet je goed volgen welke kant ze opgaan en waar nodig ingrijpen.’

Want iedere schildpad die wordt gered, wil uiteindelijk terug naar dezelfde plek waar het bijna stierf. En zolang de aanvoer van sargassum blijft toenemen, dreigt ook die redding steeds meer een tijdelijke overwinning te worden.

• Morgen deel 2: ‘We hebben overal geurkaarsen in huis staan’: Hoe ze op Curaçao omgaan met sargassumoverlast