WILLEMSTAD - Naar schatting heeft minstens een derde van de kinderen op Curaçao ongedocumenteerde ouders. Wat dat betekent voor hun kansen in het onderwijs, is lang niet altijd duidelijk. Mogen zij zonder beperkingen naar school? Krijgen zij na afloop een erkend diploma? En welke waarde heeft dat diploma als hun verblijfsstatus onzeker blijft?
tekst en foto’s | Berber van Beek
“Het beleid is mistig op drie vlakken. Mistig voor kinderen die nog op school zitten en niet weten of ze straks een diploma krijgen. Mistig voor diezelfde kinderen zodra ze volwassen worden en zelf moeten uitzoeken welke documenten ze nodig hebben. En mistig, misschien wel het meest onthullend, bij de mensen die met deze kinderen werken: leraren, schooldirecties, het bestuurscollege, de overheid. Ze weten namelijk niet zeker of de kinderen wel of niet een diploma krijgen.
Die mistigheid klinkt abstract, tot je merkt hoe concreet de gevolgen zijn van één simpele, dagelijkse vraag. Krijgen kinderen die geboren worden uit ongedocumenteerde ouders nu wel of geen diploma? Ik vraag het na bij leraren, bij een ambtenaar die bij de overheid over dit onderwerp gaat, bij een schoolbestuur, bij advocaten en bij verschillende directies op scholen. Het duurt lang voordat ik ook maar in de buurt kom van een eenduidig antwoord op die brandende vraag. Praten is het probleem niet, het probleem is dat niemand precies lijkt te weten wat de actuele stand van zaken is. Telkens weer blijkt dat mensen die deze kinderen dagelijks begeleiden, aannames doen in plaats van dat ze de feiten kennen.
Over het uitgeven van diploma’s aan deze leerlingen zegt een schooldirecteur: “Het is een grijs gebied. “Wij dachten heel erg van: nou, wij doen het gewoon.” Die onzekerheid zit diep: zelfs op directieniveau is niet duidelijk of deze leerlingen daadwerkelijk een diploma krijgen. Over de diploma-vraag zelf klinken de antwoorden vaag en wisselend: de ene leraar zegt dat iedere leerling gewoon een diploma krijgt, een lerares op een andere school vertelt juist over een leerling die dat niet zal krijgen, omdat ze geen documenten heeft.
Ook bij de overheid is de kennis niet compleet: een beleidsnotitie uit juli 2022, verkregen via een NGO, blijkt onbekend te zijn bij iemand die deze vraag al jaren tegenkomt, eerst in een functie dicht bij scholen, nu in een rol die juist verantwoordelijk is voor de rechten van deze kinderen. Ook in die rol blijft de huidige situatie mistig: de kennis is niet bijgewerkt.
Bij een schoolbestuur, verantwoordelijk voor het toezicht op meerdere scholen, klinkt een stellig antwoord, dat ongedocumenteerde kinderen geen diploma krijgen, tot degenen tijdens het gesprek voor de zekerheid toch even opzoekt wat het ministerie er intern over heeft vastgelegd. Het kost een flinke zoektocht door het systeem, maar dan blijkt er wel degelijk een richtlijn te bestaan die het eigen antwoord tegenspreekt: een interne mail uit juni 2023, bijna een jaar na de beleidsnotitie.
Zo krijg ik het bewijs dat de regels uit 2022 ook daadwerkelijk zijn doorgevoerd: leerlingen van ongedocumenteerde ouders krijgen wél een diploma. Terwijl die persoon die bij het schoolbestuur werkt, het zelf leest, volgt de erkenning: “Mijn informatie is niet up-to-date.” Het is een eerlijke bekentenis, en tegelijk een treffend voorbeeld van hoe ver de kloof reikt tussen wat er op papier staat en wat er in de praktijk wordt toegepast.
Er bestaat dus wél een richtlijn, zwart op wit, vastgelegd door het ministerie zelf. Maar bijna niemand die hem zou moeten kennen en toepassen, kent hem. Zo ontstaat een vreemde paradox: het beleid bestaat, de uitvoering ontbreekt.
Ook wie inmiddels volwassen is, loopt vast in diezelfde onduidelijkheid. Een meisje van net achttien, op Curaçao geboren uit ongedocumenteerde ouders, vertelt dat ze niet weet waar, wat en welke papieren ze nu moet regelen. Ze kan nergens makkelijk informatie vinden. Een advocaat herkent dat beeld: ook die kent geen vaste routebeschrijving vanuit de overheid, geen roadmap voor hoe dit geregeld moet worden. Voor jongvolwassenen zoals zij zou zo’n roadmap het verschil maken tussen wekenlang zoeken en meteen weten waar je moet zijn.
Zo sluit de cirkel zich. Het beleid dat op papier bestaat, bereikt niet de leraren, schoolbesturen en ambtenaren die het zouden moeten toepassen, en bereikt evenmin de jongvolwassen die er straks zelf van afhankelijk is.
Verantwoording
Deze artikelenreeks bouwt voort op The Hidden Voices, twee eerdere fotoseries van Berber van Beek over ongedocumenteerden op Curaçao. Dat werk riep nieuwe vragen op en vormde de aanleiding voor deze journalistieke fotoserie, dat gesteund wordt door het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.
Deze publicatie is gebaseerd op langdurig journalistiek onderzoek en gesprekken met betrokkenen. Om hun veiligheid en anonimiteit te beschermen, zijn sommige verhalen en personages geanonimiseerd, samengevoegd of deels gereconstrueerd. De beschreven gebeurtenissen zijn gebaseerd op daadwerkelijk vertelde en onderzochte ervaringen.
De foto’s zijn geënsceneerde, symbolische beelden. De persoon op de foto’s is niet de persoon uit het beschreven verhaal. Deze werkwijze is gekozen om betrokkenen niet herkenbaar in beeld te brengen, zonder de essentie van hun ervaringen te veranderen.
Over Berber van Beek
Berber van Beek is freelance fotograaf. Naast commercieel werk ontwikkelt en realiseert zij eigen journalistieke en documentaire projecten over mensenrechten, duurzaamheid en gemeenschappen. Daarbij gebruikt zij fotografie en storytelling om ervaringen zichtbaar te maken die doorgaans weinig aandacht krijgen.
