WILLEMSTAD - Bestaan de Nederlandse Antillen nog wel of niet? In een opiniërende bijdrage stelt oud-premier van de Nederlandse Antillen Etienne Ys dat het begrip ‘Nederlandse Antillen’ ten onrechte volledig uit het publieke debat is verdwenen sinds de staatkundige hervormingen van 10 oktober 2010. Volgens Ys bestaat het voormalige land weliswaar niet meer, maar blijft de term als geografische aanduiding wel degelijk betekenis houden. Hij pleit ervoor om het woord ‘Antillen’ niet uitsluitend als een politieke constructie uit het verleden te zien, maar ook als onderdeel van een bredere Caribische identiteit.
Door | Etienne Ys
Alleen al voor de blik op je gezicht bij het lezen van de titel had ik willen betalen. Waarschijnlijk dacht je: „Huh? Waar heeft hij het in ’s hemelsnaam over?” Precies, die verwarring wilde ik oproepen. Nu ik je aandacht heb, bouw ik graag verder op die prikkelende titel.
Op 10 oktober 2010 (10-10-’10) werd het Land de Nederlandse Antillen opgeheven. Daarvoor in de plaats kwamen twee nieuwe autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden: Curaçao en Sint Maarten. Daarnaast werden Bonaire, Sint Eustatius en Saba bijzondere Nederlandse gemeenten – officieel openbare lichamen – beter bekend als de BES-eilanden. Je zou dus kunnen zeggen dat de titel boven deze bijdrage niet klopt en dat de Nederlandse Antillen inderdaad niet meer bestaan.
Sinds de opheffing van het Land de Nederlandse Antillen worden deze eilanden, samen met Aruba, vaak aangeduid als het Caribische deel van het Koninkrijk. De BES-eilanden vallen daarbij onder de benaming Caribisch Nederland. Met ‘Caribisch’ wordt uiteraard verwezen naar hun ligging in het Caribisch gebied, ter onderscheiding van het Europese deel van het Koninkrijk. Belangrijk is wel dat ‘Caribisch’ geen onderdeel is van de officiële namen van de eilanden. Tegelijkertijd wordt het woord ‘Antillen’ steeds vaker vermeden en spreekt men liever over de ‘voormalige’ (Nederlandse) Antillen. Alsof het begrip ‘Antillen’, na het verdwijnen van het land, zelf ook zijn betekenis heeft verloren.
Wel, ik heb nieuws voor je: ‘de Antillen’ is óók een geografische aanduiding. De Antillen vormen een uitgestrekte eilandengroep die begint bij Cuba, zich vervolgens in een lange boog van grote en kleine eilanden door het Caribisch gebied slingert en doorloopt tot aan de Venezolaanse eilanden, zoals Isla de Margarita en Los Roques. De naam werd al door de eerste Europese kolonistoren gebruikt. De naam Antillen lijkt opgebouwd te zijn uit de Spaanse woorden ‘ante’ (voor) en ‘islas’ (eilanden). Ook de benaming West-Indië kwam in dat verband voor, maar die laat ik hier verder buiten beschouwing.
Er wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen de Grote en de Kleine Antillen. Tot de Grote Antillen behoren Cuba, Jamaica, Hispaniola - het eiland van Haïti en de Dominicaanse Republiek - en Puerto Rico. Tot de Kleine Antillen behoren onder meer Anguilla, Antigua en Barbuda, Saint Kitts en Nevis, Dominica, Guadeloupe, Martinique, Trinidad en Tobago, én ook de zes eilanden van het Nederlandse Koninkrijk. Al deze eilanden zijn dus Antilliaanse eilanden, en hun inwoners zijn Antillianen.
Dat doet mij denken aan een vriendin die in de jaren tachtig in Puerto Rico ging studeren. Een student daar vroeg haar, afgaand op haar accent: „¿De dónde vienes?” Mijn vriendin antwoordde: „Soy antillana.” Waarop hij zei: „Yo también soy antillano.” Voor haar was dat een opvallend moment. Toen besefte zij voor het eerst dat het woord ‘Antillen’ niet uitsluitend verbonden is met haar geboorteland de Nederlandse Antillen, maar met een veel bredere geografische werkelijkheid.
Ik hoop dat ik je hiermee heb overtuigd dat de Antillen nog altijd bestaan, dat je op een Antilliaans eiland woont en dat je dus nog steeds met recht een Antilliaan kunt noemen.
Maar ik hoor je al zeggen: „De Antillen bestaan nog wel maar de Nederlandse Antillen niet meer.” Dat klopt, het land de Nederlandse Antillen bestaat niet meer. Maar de woorden waaruit die naam is opgebouwd, kunnen nog altijd als geografische aanduiding worden gebruikt. Al in de koloniale tijd werden Antilliaanse eilanden vaak verbonden aan het land of koninkrijk waartoe zij vielen. Zo sprak men van de Franse Antillen, de Spaanse Antillen en ook van de Nederlandse Antillen. Dat waren niet per se officiële landsnamen, maar benamingen die aangaven tot welk deel van het koninkrijk of welke koloniale sfeer die eilanden behoorden.
Volgens het Statuut bestaat het Koninkrijk der Nederlanden uit Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn dus Antilliaanse eilanden binnen het Koninkrijk. In die zin kun je nog altijd spreken van de Antillen van het Nederlandse Koninkrijk, of kortweg van de Nederlandse Antillen - niet als officiële landsnaam, maar als geografische aanduiding. Kun je je in die redenering vinden?
