WILLEMSTAD – De Curaçaose overheid beschikt over integriteitsbeleid, maar slaagt er onvoldoende in dat beleid in de dagelijkse praktijk tot leven te brengen. Medewerkers voelen zich vaak niet vrij om misstanden te melden uit angst voor represailles, terwijl leidinggevenden en personeel de integriteitscultuur verschillend ervaren.
Dat blijkt uit een overheidsbrede nulmeting die adviesbureau SOAB uitvoerde in opdracht van het ministerie van Bestuur, Planning en Dienstverlening.
Volgens het rapport kennen veel ambtenaren het bestaan van integriteitsbeleid en gedragscodes, maar vertaalt die kennis zich onvoldoende naar concreet handelen.
Formele instrumenten, zoals gedragscodes en procedures voor administratieve organisatie en interne beheersing, zijn voor medewerkers vaak onvoldoende zichtbaar, toegankelijk of begrijpelijk.
Angst om misstanden te melden
De onderzoekers noemen een cultuur van terughoudendheid de grootste belemmering voor integer handelen binnen de overheid. Medewerkers geven aan zich niet vrij te voelen om kritiek te uiten of misstanden te melden, veelal uit angst voor negatieve gevolgen.
Ook ontbreekt volgens het rapport vaak terugkoppeling nadat een melding is gedaan, waardoor het vertrouwen in de bestaande procedures verder afneemt.
Daarnaast constateren de onderzoekers dat leidinggevenden zichzelf geregeld als voorbeeld zien, terwijl medewerkers hun gedrag juist als wisselend en onvoldoende consequent ervaren.
Volgens SOAB wordt de intentie om integer leiderschap te tonen daardoor niet omgezet in zichtbaar en voorspelbaar voorbeeldgedrag.
Essentiele weaarborgen
Ook op organisatorisch vlak signaleert de nulmeting tekortkomingen. Essentiële waarborgen, zoals een goed functionerend systeem van vertrouwenspersonen, een betekenisvolle ambtseed en duidelijke functiescheidingen, ontbreken of zijn onvoldoende bekend.
Daardoor wordt de naleving van integriteitsregels volgens de onderzoekers te afhankelijk van individuele medewerkers in plaats van van robuuste processen.
SOAB benadrukt dat de overheid de bouwstenen voor een goed integriteitsbeleid al heeft ontwikkeld, maar dat de verbinding met de werkvloer nog ontbreekt. Zonder een veilige meldcultuur, consistent leiderschap en heldere processen dreigt het beleid volgens de onderzoekers vooral op papier te blijven bestaan. De nulmeting moet daarom dienen als startpunt voor verdere versterking van de integriteitscultuur binnen alle ministeries.
