Tot 400 Chinese supermarkten op Curaçao, maar geen bewijs voor aansturing vanuit Beijing
WILLEMSTAD – Op Curaçao worden naar schatting 300 tot 400 supermarkten geëxploiteerd door ondernemers van Chinese afkomst. De Chinese gemeenschap op het eiland telt volgens de eigen ondernemersvereniging tussen de 6.000 en 7.000 mensen. Daarmee vormen Chinese familiebedrijven een opvallende aanwezigheid in de Curaçaose detailhandel.
Maar achter die honderden toko’s gaat volgens nieuw onderzoek geen vanuit Beijing aangestuurde economische strategie schuil. De winkels zijn vooral het resultaat van generaties ondernemerschap, familiebanden en onderlinge zakelijke samenwerking.
De uitkomst is opmerkelijk. Hoewel Chinese ondernemers op Curaçao bijzonder zichtbaar zijn in het straatbeeld, vinden de onderzoekers weinig aanwijzingen dat de Chinese staat via deze economische activiteiten politieke invloed uitoefent.
Kader: het onderzoek
Het onderzoeksrapport Chinese Presence and Geopolitical Resilience in the Caribbean Parts of the Kingdom of the Netherlands is op 6 oktober gepubliceerd binnen het China Knowledge Network (CKN). Het onderzoek werd uitgevoerd onder leiding van Instituut Clingendael en gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken.
De onderzoekers spraken tussen januari en mei 2026 met 43 betrokkenen op Aruba, Bonaire, Curaçao en Sint Maarten, onder wie ondernemers, vertegenwoordigers van Chinese organisaties, beleidsmakers en veiligheidsfunctionarissen.
Het onderzoek moest onder meer duidelijk maken of de groeiende economische aanwezigheid van Chinezen op de Caribische eilanden ook leidt tot meer politieke invloed van de Chinese overheid.
Honderden winkels, maar geen officiële telling
De schatting van 300 tot 400 Chinese supermarkten is afkomstig van de Chinese ondernemersvereniging op Curaçao. Het gaat niet om een onafhankelijk gecontroleerde telling. Ook het geschatte aantal van 6.000 tot 7.000 inwoners van Chinese afkomst is gebaseerd op gegevens uit de gemeenschap zelf.
Officiële bevolkingscijfers geven een heel ander beeld. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek telde Curaçao in zowel 2011 als 2023 slechts 398 inwoners met de Chinese nationaliteit.
Dat verschil wordt grotendeels verklaard doordat veel mensen van Chinese afkomst inmiddels de Nederlandse nationaliteit bezitten. Een aanzienlijk deel van de gemeenschap bestaat uit families die al generaties op Curaçao wonen.
De onderzoekers waarschuwen bovendien dat de Chinese gemeenschap geen homogene groep vormt. De gevestigde Chinees-Curaçaose families hebben niet noodzakelijk dezelfde economische belangen of politieke opvattingen als recent aangekomen migranten uit China.
Hoe groot het aandeel van Chinese ondernemers in de totale supermarktsector precies is, blijkt niet uit het rapport. Daarvoor ontbreken betrouwbare gegevens over het totale aantal winkels, eigendomsverhoudingen en omzet.
Van de raffinaderij naar de buurtwinkel
De Chinese aanwezigheid op Curaçao kent een veel langere geschiedenis dan de recente economische opkomst van China als wereldmacht.
Volgens het rapport arriveerden de eerste Chinese migranten al in 1870 op het eiland. In 1902 vestigde zich de eerste Chinese familie, die betrokken was bij werkzaamheden in de scheepsbouw.
Een grotere immigratiegolf volgde in de eerste helft van de twintigste eeuw, toen de ontwikkeling van de olie-industrie nieuwe arbeidsmogelijkheden bood. Chinese migranten vonden werk bij de raffinaderij en in ondersteunende bedrijfstakken, waaronder restaurants en wasserijen.
Geleidelijk begonnen steeds meer families eigen ondernemingen. Naast restaurants en wasserijen ontstonden kruidenierszaken, slijterijen en kleine supermarkten.
De Chinese winkelier groeide daarmee uit tot een vertrouwd onderdeel van het dagelijkse leven op Curaçao.
In latere decennia breidden de economische activiteiten zich verder uit. Naast levensmiddelenwinkels verschenen steeds meer Chinese bouwmarkten, kantoorboekhandels en andere detailhandelszaken.
Familiebanden als economisch voordeel
Het succes van de Chinese middenstand hangt volgens de onderzoekers nauw samen met familie- en herkomstnetwerken.
Veel Chinese ondernemers op de Caribische eilanden hebben hun wortels in de provincie Guangdong, in het zuiden van China. Vooral de regio Jiangmen, waartoe onder meer Taishan, Kaiping, Enping en Heshan behoren, speelt een belangrijke rol.
Nieuwe migranten komen vaak uit dezelfde families of plaatsen als ondernemers die al op Curaçao gevestigd zijn.
Via deze netwerken krijgen zij toegang tot werk, zakelijke contacten en financiering. Familieleden en bekenden helpen bij het opzetten van ondernemingen en het vinden van personeel.
Volgens het rapport dragen deze informele netwerken bij aan de concurrentiepositie van Chinese familiebedrijven.
Werkgevers betalen bovendien geregeld de huisvesting en andere kosten van personeel dat vanuit China naar de eilanden komt.
Dat zorgt voor een economisch systeem waarin familiebanden niet alleen een sociale, maar ook een zakelijke functie hebben. De financiering en personeelsvoorziening verlopen daardoor deels via bestaande netwerken, zonder dat voor iedere stap een beroep hoeft te worden gedaan op reguliere commerciële instellingen.
De onderzoekers beschrijven deze werkwijze als een belangrijk onderdeel van het Chinese ondernemerschap in het Caribisch gebied.
Inkopen gebeurt vaak niet rechtstreeks in China
Opvallend is dat de sterke aanwezigheid van Chinese supermarkten niet betekent dat zij hun producten hoofdzakelijk rechtstreeks uit China importeren.
Volgens het rapport kopen Chinese winkeliers veel levensmiddelen en andere artikelen gezamenlijk in bij groothandels op Curaçao en bij Nederlandse en Amerikaanse leveranciers.
Die gezamenlijke inkoop is een belangrijk economisch voordeel. Door bestellingen te bundelen kunnen ondernemers lagere prijzen bedingen dan wanneer zij ieder afzonderlijk producten aanschaffen.
Volgens geïnterviewde Chinese ondernemers was dat zelfs een van de belangrijkste redenen voor de oprichting van Chinese ondernemersverenigingen.
Tegelijkertijd betekent die werkwijze dat Chinese supermarkten sterk afhankelijk blijven van dezelfde internationale handelsstromen als de rest van de Curaçaose economie.
De Verenigde Staten zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor bijna 51 procent van de goederenimport van Curaçao in de periode 2019 tot en met 2023. Nederland vertegenwoordigde ruim 18 procent.
Chinese producten zijn weliswaar in uiteenlopende sectoren aanwezig, maar de onderzoekers constateren dat China een veel kleinere rol speelt bij de import van essentiële goederen.
Daarmee is de afhankelijkheid van Amerikaanse en Nederlandse leveranciers voor de voedselvoorziening en andere basisbehoeften aanzienlijk groter dan die van China.
Concurrentie drukt de winstmarges
Hoewel Chinese supermarkten een opvallende plaats innemen in het Curaçaose straatbeeld, betekent dit niet automatisch dat iedere ondernemer financieel succesvol is.
Het rapport wijst juist op de hevige concurrentie binnen de sector, ook tussen Chinese supermarkten onderling.
De winstmarges zijn volgens de onderzoekers relatief klein.
Dat heeft gevolgen voor de mogelijkheden om voorraden aan te houden. Extra opslag betekent hogere kosten, terwijl ondernemers door de concurrentie weinig ruimte hebben om die door te berekenen. Deze situatie krijgt in het onderzoek een bredere betekenis.
De Caribische eilanden zijn voor hun voedselvoorziening vrijwel volledig afhankelijk van import. Bij verstoringen van internationale handelsroutes kunnen daardoor snel tekorten ontstaan.
De onderzoekers pleiten voor meer aandacht voor strategische voorraden van essentiële producten, waaronder voedsel, medicijnen en brandstof.
Daarbij speelt de particuliere supermarktsector een belangrijke rol. De onderzoekers constateren echter dat ondernemers zonder financiële prikkels weinig belang hebben bij het langdurig aanhouden van kostbare extra voorraden.
Economische aanwezigheid is geen politieke macht
De omvang van de Chinese middenstand roept ook vragen op over politieke invloed.
In kleine economieën kunnen ondernemers die gezamenlijk een belangrijk deel van de lokale handel verzorgen, in theorie politieke druk uitoefenen. Dat geldt eveneens voor Chinese ondernemersverenigingen.
Maar volgens het onderzoek gebruiken deze organisaties hun economische positie niet aantoonbaar om politieke besluitvorming te beïnvloeden. Integendeel, verschillende Chinese gesprekspartners verklaren dat de verenigingen vooral zijn opgericht om de eigen gemeenschap te beschermen.
Chinese ondernemers ervaren volgens hen onvoldoende politieke aandacht voor hun veiligheid en economische belangen.
De organisaties houden zich daarnaast bezig met culturele activiteiten, waaronder de viering van Chinees Nieuwjaar en het organiseren van taallessen.
Bij dergelijke bijeenkomsten worden regelmatig politici en andere invloedrijke personen uitgenodigd. Dat biedt mogelijkheden om relaties op te bouwen, maar volgens de onderzoekers zijn geen duidelijke aanwijzingen gevonden dat de verenigingen zich daadwerkelijk mengen in het democratische besluitvormingsproces.
Afstand tot Chinees consulaat
Ook de verhouding tussen de gevestigde Chinese gemeenschap en het Chinese consulaat in Willemstad blijkt minder vanzelfsprekend dan soms wordt aangenomen.
Het consulaat opende in 2016 zijn deuren. Het onderhoudt contacten met de Chinese gemeenschap en probeert de economische betrekkingen tussen China en de Caribische eilanden te versterken.
Volgens verschillende geïnterviewden reageerden veel Chinees-Curaçaose ondernemers aanvankelijk echter weinig enthousiast op de komst van de diplomatieke vertegenwoordiging.
Voor inwoners met een Chinees paspoort bood het consulaat vooral praktische voordelen, zoals hulp bij visumaanvragen en paspoortverlengingen.
De onderzoekers wijzen erop dat de Chinese diplomatieke vertegenwoordiging en de gevestigde Chinese middenstand niet vanzelfsprekend dezelfde belangen vertegenwoordigen.
Veel ondernemers zijn al tientallen jaren op Curaçao gevestigd en hebben hun economische toekomst aan het eiland verbonden.
Het rapport concludeert dat het overgrote deel van de Chinese economische activiteiten op de eilanden wordt uitgevoerd door lokaal gevestigde kleine en middelgrote ondernemingen zonder directe banden met de Chinese staat.
Financiële netwerken onder de loep
Het onderzoek besteedt ook aandacht aan de kwetsbaarheden van informele financiële netwerken.
Daarbij maken de onderzoekers onderscheid tussen de onderlinge financiële steun die binnen families en ondernemersnetwerken gebruikelijk is en illegale financiële activiteiten.
Op Curaçao leidde het strafrechtelijke onderzoek Avior tot verdenkingen van witwassen, ondergronds bankieren en het zonder vergunning aanbieden van financiële diensten.
Een van de verdachten trof in 2020 een schikking met het Openbaar Ministerie. Een andere Chinese ondernemer werd in augustus 2026 volledig vrijgesproken omdat de beschuldigingen niet bewezen konden worden.
De onderzoekers benadrukken dat afzonderlijke strafzaken geen bewijs vormen voor betrokkenheid van de Chinese overheid. Ook bieden deze zaken geen grond om de bredere Chinese middenstand met illegale financiële activiteiten te vereenzelvigen.
Wel maken zij volgens het rapport duidelijk hoe ingewikkeld het voor opsporingsdiensten kan zijn om internationale geldstromen te onderzoeken wanneer transacties via verschillende landen en buiten reguliere bancaire kanalen verlopen.
Geen bewijs voor strategie vanuit Beijing
Het contrast tussen de zichtbare Chinese aanwezigheid en de beperkte politieke invloed vormt een van de belangrijkste conclusies van het onderzoek.
Waar in Nederland zorgen bestaan over toenemende Chinese invloed op de Caribische eilanden, blijkt de economische aanwezigheid op Curaçao vooral het resultaat van lokale commerciële ontwikkelingen.
De honderden Chinese toko’s en supermarkten maken deel uit van een ondernemersgeschiedenis die ruim een eeuw teruggaat en grotendeels onafhankelijk van de huidige Chinese overheid is ontstaan.
Dat neemt niet weg dat de economische positie van deze ondernemers aanzienlijk is. Zij spelen een belangrijke rol in de dagelijkse detailhandel en hebben via hun familie- en zakelijke netwerken een bedrijfsmodel ontwikkeld waarmee zij zich op een kleine, concurrerende markt staande houden.
De onderzoekers zien echter weinig bewijs dat Beijing deze positie gebruikt om politieke invloed op Curaçao uit te oefenen.
Daarmee ontstaat een ander beeld dan de geopolitieke discussie over China vaak suggereert. De belangrijkste vraag is niet hoeveel Chinese winkels Curaçao telt, maar hoe de lokale middenstand functioneert, waarvan de voedselvoorziening afhankelijk is en welke economische kwetsbaarheden daarachter schuilgaan.
Het rapport laat daarbij ook wezenlijke vragen onbeantwoord. Hoeveel van de geschatte 300 tot 400 winkels zijn daadwerkelijk actief? Welk aandeel van de levensmiddelenmarkt vertegenwoordigen zij? En hoe zijn eigendom en financiering van deze ondernemingen georganiseerd?
Zolang zulke gegevens ontbreken, blijft de economische betekenis van de Chinese middenstand groter zichtbaar dan meetbaar.
Download hier het onderzoeksrapport Chinese Presence and Geopolitical Resilience in the Caribbean Parts of the Kingdom of the Netherlands
