Procureur-generaal waarschuwt bij installatie Hofpresident voor toenemende druk op rechtsorde
WILLEMSTAD – De democratische rechtsorde staat onder toenemende druk door criminaliteit, desinformatie, politieke machtsverschuivingen en een afnemend vertrouwen van burgers in de overheid. Daarvoor waarschuwde de Arubaanse procureur-generaal Amalin Flanegin vrijdag tijdens de installatie van Sigmar Carmelia als nieuwe president van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie op Curaçao.
Volgens haar is het beschermen van de rechtsorde niet alleen een verantwoordelijkheid van rechters en het Openbaar Ministerie, maar ook van de overheid, burgers, bedrijven en de pers.
Flanegin schetste in haar toespraak een samenleving waarin verschillende problemen elkaar versterken. Ze wees op toenemend vuurwapengeweld, groeiende problemen in de geestelijke gezondheidszorg en onvoldoende capaciteit bij overheidsdiensten, waaronder organisaties binnen de justitieketen.
Volgens de procureur-generaal kan dat ertoe leiden dat burgers zich onvoldoende geholpen of oneerlijk behandeld voelen. Het gevolg is dat het vertrouwen in de overheid en de rechtsorde onder druk komt te staan.
Machtsevenwicht onder druk
Een belangrijk deel van haar toespraak ging over de scheiding der machten. In een democratische rechtsorde houden regering, parlement en rechterlijke macht elkaar in evenwicht. Burgers moeten besluiten van de overheid kunnen laten toetsen door een onafhankelijke rechter.
Flanegin waarschuwde dat dit evenwicht internationaal niet langer vanzelfsprekend is.
Als voorbeeld verwees zij naar de Verenigde Staten, waar volgens haar het politieke programma Project 2025 de uitvoerende macht meer invloed wil geven ten opzichte van de wetgevende en rechterlijke macht.
De procureur-generaal plaatste die ontwikkeling in een bredere discussie over het functioneren van democratische instituties en het belang van onafhankelijke rechtspraak.
Ook overheid moet zich aan regels houden
Flanegin benadrukte dat een democratische rechtsorde niet uitsluitend bestaat uit wetten, verkiezingen en instituties. Het gaat volgens haar ook om de waarden waarop die zijn gebaseerd, zoals rechtsgelijkheid, rechtvaardigheid en respect voor verschillende opvattingen.
Daarbij verwees zij naar het werk van de Nederlandse oud-vicepresident van de Raad van State Herman Tjeenk Willink.
Haar boodschap was dat niet alleen burgers zich aan de normen en waarden van de democratische rechtsorde moeten houden, maar ook de overheid zelf.
Daarmee legde zij de verantwoordelijkheid voor het behoud van de rechtsorde nadrukkelijk bij alle staatsmachten en de samenleving als geheel.
Desinformatie ondermijnt vertrouwen
De procureur-generaal uitte ook zorgen over de verspreiding van misinformatie en desinformatie.
Volgens haar worden rechterlijke en andere instituties steeds vaker aangevallen zonder dat daar een inhoudelijke discussie tegenover staat. Ze verwees onder meer naar aanvallen op internationale instellingen zoals het Internationaal Strafhof.
Door het voortdurend herhalen van onjuiste informatie kan volgens Flanegin een situatie ontstaan waarin de feitelijke waarheid naar de achtergrond verdwijnt en persoonlijke overtuigingen als feiten worden gepresenteerd.
Ze waarschuwde dat dergelijke ontwikkelingen ook gevolgen kunnen hebben voor de toekomst van de rechterlijke macht. Jonge juristen zouden door de voortdurende aanvallen op justitiële instituties kunnen worden ontmoedigd om rechter of officier van justitie te worden.
Juist op de relatief kleine Caribische eilanden, waar het aantrekken en behouden van gekwalificeerde juristen een belangrijke uitdaging vormt, is dat volgens haar een risico.
Flanegin sloot haar toespraak af met een oproep aan de gehele samenleving om de democratische rechtsorde te beschermen en te verdedigen.
Volgens haar kunnen rechters en het Openbaar Ministerie die verantwoordelijkheid niet alleen dragen. Ook politici, bestuurders, maatschappelijke organisaties, bedrijven, journalisten en burgers hebben daarin een rol.
