‘We hebben overal geurkaarsen in huis staan’: Hoe Curaçaoënaars omgaan met sargassumoverlast

WILLEMSTAD - Terwijl sargassum het mariene ecosysteem verstikt, ondervinden ook Curaçaoënaars steeds meer hinder van het wier. Hoe beleven zij de jaarlijkse invasie van het wier? ‘Wat als mijn studenten erin terechtkomen?’

‘Ik heb zo hard om hulp gegild’, vertelt Kimberley Matroos. Twee jaar geleden raakte zij tijdens het kitesurfen verstrikt in een grote hoeveelheid sargassum. ‘Ik was doodsbang dat ik gestoken zou worden door een Portugees oorlogsschip dat mogelijk tussen het wier vastzat.’

Na enkele benauwde minuten wist ze te ontkomen uit de bruinoranje massa. Door haar kite hoog te houden bleef ze boven het sargassum drijven, terwijl ze haar benen gebruikte om zich voorzichtig naar de kant te bewegen. ‘De angst voelde ik door mijn hele lichaam trekken’, blikt ze terug.

De goedlachse onderneemster runt een kitesurfschool bij de Sint-Jorisbaai en ziet hoe de baai ieder jaar volstroomt met rottend wier. Volgens haar neemt de overlast telkens toe. ‘Vroeger bleef het wier steken bij de steiger, maar tegenwoordig komt het veel verder de baai in. Dit jaar lag er een plakkaat van zo’n 300 bij 70 meter, ongeveer anderhalve meter diep. Op sommige plekken kwam het wier tot halverwege mijn onderbenen.’

Klachten

Bij het Ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur kwam dit jaar slechts één klacht over sargassum binnen: die van Kimberley Matroos. ‘Het is schadelijk voor dieren in de baai. Bij het weghalen van het wier vond ik meteen al een dode slang, dode visjes en een raar beest met tentakels.’

Kimberley maakt zich daarnaast zorgen over de gezondheidsrisico’s van langdurige blootstelling aan sargassum. ‘Er komt gigantisch veel waterstofsulfide vrij’, vertelt ze. ‘Wij staan, zwemmen en kitesurfen midden in het wier.’

Lees ook

Reddingsoperaties voor zeeschildpadden blijven een dagelijkse strijd: ‘Ze worden levend op het wier gekookt’

Volgens gezondheidsinstanties kan blootstelling aan waterstofsulfide leiden tot klachten als misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid en irritatie van de luchtwegen. Vooral voor kwetsbare groepen, zoals mensen met ademhalingsproblemen, kan het gas bestaande gezondheidsklachten verergeren. ‘Toen ik vastzat, reageerde mijn huid direct geïrriteerd’, vertelt Kimberley.

Het ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur zegt geen meldingen te hebben ontvangen van mensen die ziek zijn geworden door sargassum. Volgens Javier Diaz, natuurspecialist bij het ministerie, hangt de impact af van de concentratie van het gas en de gevoeligheid van individuele personen.

Dat er weinig officiële klachten zijn, betekent niet dat mensen er geen last van hebben, vertelt Diaz. Veel mensen hebben volgens hem weinig vertrouwen dat een melding tot snelle actie leidt. ‘Bewoners zijn gewend geraakt aan het late optreden van de overheid.’

Moeilijk om iemand te redden

Dat gevoel herkent Kimberley. Ze stuurde foto’s en filmpjes van de situatie in de Sint-Jorisbaai en hoopte dat er actie zou worden ondernomen. ‘Maar ik heb er daarna niets meer over gehoord.’

Het uitblijven van een reactie laat haar met een onbehaaglijk gevoel achter. Niet vanwege haarzelf, maar vanwege de tientallen cursisten die zij ieder jaar begeleidt op het water. ‘Mijn grootste angst is dat mijn studenten erin terechtkomen.’

Stinkend bakkie pleur

Aan de noordwestkust van Curaçao ligt Landhuis Ascension, een historisch plantagelandhuis dat tegenwoordig dienstdoet als uitvalsbasis voor verblijf, evenementen en rondleidingen. Sander en Natasja verzorgen hier het dagelijkse reilen en zeilen. Sinds 1965 gebruikt het Nederlandse Ministerie van Defensie het landhuis voornamelijk als vormingscentrum. Duizenden militairen en hun gezinsleden kregen hier al cursussen over het leven op Curaçao.

De beheerders, die vlakbij het landhuis wonen, hebben steeds meer last van de nabijgelegen baai. ‘Vanochtend was het zo erg; het is net een doos rotte eieren die je ruikt’, vertelt Sander. ‘Bij het ontbijten ruiken we ook vaak de stank van Boka Ascension. Je geniet toch minder van je kopje koffie.’

Om de overlast van het sargassum enigszins draaglijk te maken, hebben Natasja en Sander verschillende voorzorgsmaatregelen genomen. In huis gebruiken ze geurblokjes, geurstokjes en geurkaarsen om de geur te maskeren. Ramen en deuren zitten potdicht en de airco draait op volle toeren. Maar zelfs dan bereikt de indringende geur de kledingkast. ‘Met heel veel wasverzachter krijg je de geur net uit de kleren’, vertelt Natasja.

Bij het Landhuis kunnen ze nog wel normaal werken. ‘Het hangt af van de stand van de wind, al zijn we er ook wel aan gewend geraakt. Maar de mensen die hier voor het eerst komen, denken: wat ruik ik hier? Is dit een riool?’, vertelt Sander.

Minder toeristen

Het sargassum raakt het echtpaar en Stichting Monumentenzorg Curaçao — de stichting achter het landhuis — nog niet in de portemonnee. ‘Er zijn geen signalen dat Defensie de samenwerking wil beëindigen en de rondleidingen gaan gewoon door’, vertelt Sander.

Toch merkt Sander de eerste gevolgen al. Waar hij vroeger ook rondleidingen gaf in de baai, is hij daar nu al een paar jaar mee gestopt. ‘Het is gewoon niet leuk meer.’

Ook vreest hij dat er op termijn boekingen gecanceld gaan worden. ‘Als je hier een trouwfeest organiseert en de stank zo sterk is, wordt het al snel onaangenaam. Hetzelfde geldt voor bezoekers van een open huis: die haken af als de geur te overheersend is.’

Uitkijkpunt

Veertig kilometer verderop kan kitesurfinstructrice Kimberley niet met zekerheid zeggen of het sargassum haar onderneming schaadt. Vooralsnog merkt ze geen afname in het aantal mensen dat bij haar een les wil volgen. ‘Maar de straat van Sint-Joris is wel een plek waar vaak bussen met toeristen komen’, vertelt ze. ‘Bij het uitkijkpunt staan mensen vaak even stil om naar het kitesurfen te kijken. Voor je het weet boeken ze een les. Maar als het zo verschrikkelijk stinkt, gaan al die mensen niet bij dat punt staan.’

Voor Kimberley maakte een natuurlijk proces de baai na twee weken gelukkig weer schoon. Bij de Sint-Jorisbaai zakt het sargassum door het grote volume naar de bodem, waarna het door de getijden weer verspreid wordt.

Volgens Sander is er te weinig urgentie binnen de overheid om het probleem te verhelpen. ‘Spoelt het sargassum morgen aan op Mambo Beach, dan moet je eens kijken hoe snel het opgeruimd wordt. Bij Boka Ascension komen misschien vijf toeristen per dag; daar rukt de overheid niet snel voor uit.’

Volgens het ministerie van GMN staat het probleem wel degelijk op de agenda. ‘Deze verhalen creëren wel de sociale noodzaak om hier een duurzame oplossing voor te vinden, ook omdat het fenomeen ieder jaar terugkomt’, aldus Diaz. De opruimwerkzaamheden bij Boka Ascension beginnen volgens het ministerie hopelijk binnen een paar weken.

Voor het jaarlijkse probleem bij de Sint-Jorisbaai heeft Kimberley geen alomvattende oplossing paraat. ‘Maar het lijkt me wel belangrijk dat de overheid komt kijken wanneer het sargassum aanspoelt. Wij werken dagelijks midden in dat rottende materiaal.’

• Vanavond deel 3: Curaçao zoekt een antwoord op de sargassumcrisis: ‘Misschien moeten we allemaal minder biefstuk eten’