WILLEMSTAD - Slechts een klein deel van de Curaçaose bevolking is aangesloten op een centraal rioleringsstelsel, terwijl grote hoeveelheden afvalwater via beerputten, septic tanks en slecht functionerende zuiveringsinstallaties uiteindelijk in bodem en zee terechtkomen. Robert ‘Makambi’ Flameling zet in deze bijdrage uiteen hoe groot het probleem inmiddels is en vraagt zich af waarom Curaçao, juist nu toerisme een steeds grotere economische rol speelt, niet veel structureler investeert in riolering, zuivering en hergebruik van afvalwater.
door | Robert ‘Makambi’ Flameling
Onlangs stond in de krant dat volgens recente wetenschappelijke studies en nationale gegevens slechts ongeveer 19 procent van de Curaçaose bevolking is aangesloten op een gecentraliseerd rioleringssysteem. Dat betekent dat de overige 81 procent van de bevolking het afvalwater afvoert via beerputten (77 procent) of septic tanks (3 procent).
Wat betekent dit precies?
Een gecentraliseerd rioleringssysteem houdt in dat woningen en bedrijven worden aangesloten op een netwerk van riolen dat het ingezamelde afvalwater uiteindelijk naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie voert. Allereerst is daarvoor dus een netwerk van riolen nodig. Dat slechts 19 procent van de bevolking is aangesloten, duidt erop dat het saneringstraject nog lang niet is voltooid.
In Willemstad en de omliggende wijken zijn in de loop der jaren riolen aangelegd en worden steeds meer woningen en bedrijven daarop aangesloten. Er is dus wel riolering, maar nog lang niet overal. Bovendien bestaat er geen algemene aansluitingsplicht. Er is immers geen specifieke afvalwaterwetgeving op Curaçao die een dergelijke verplichting regelt.
Hoogteverschillen
Een ander probleem met riolering is dat bij voorkeur zoveel mogelijk gebruik moet worden gemaakt van natuurlijk verval, dus van hoogteverschillen in het terrein. Als dat niet mogelijk is, moeten pompinstallaties worden aangelegd. Dat maakt een rioleringssysteem aanzienlijk duurder, zowel bij aanleg als bij beheer en onderhoud.
In Willemstad liggen bijvoorbeeld Punda en Otrobanda zo ongeveer op of zelfs beneden zeeniveau. Daar kan geen gebruik worden gemaakt van natuurlijk verval en moet het afvalwater daarom met behulp van pompen worden afgevoerd.
En daar zit meteen een ander probleem. Alles wat elektrisch en mechanisch werkt, kan kapotgaan. Zeker onder onze tropische omstandigheden, waar warmte, vocht en zout de slijtage versnellen. Tel daarbij ons niet bepaald indrukwekkende trackrecord op het gebied van onderhoud op en je kunt bijna voorspellen dat een dergelijk systeem regelmatig niet, of in ieder geval niet optimaal, functioneert.
En wat gebeurt er dan met het afvalwater? Dat kan niet ergens blijven wachten. Het stroomt over en vindt uiteindelijk zijn weg naar zee.
Rioolwaterzuiveringsinstallaties
Dan de rioolwaterzuiveringsinstallaties. We hebben twee grotere installaties in Willemstad, bij Klein Kwartier en Klein Hofje, en een kleinere installatie bij Tera Kora. Ook hier spelen capaciteit en onderhoud een belangrijke rol.
Klein Kwartier is volgens recente informatie de enige installatie die nog enigszins functioneert. De rioolwaterzuiveringsinstallatie bij Klein Hofje wordt in wetenschappelijk onderzoek specifiek genoemd als een bron van effluent die kan bijdragen aan verhoogde concentraties van chemische stoffen in de kustwateren, omdat de installatie niet of niet goed functioneert.
De Europese Unie heeft in 2022 18,6 miljoen euro toegezegd voor het herstel en de nieuwbouw van waterzuiveringsinstallaties. Inmiddels is een aanbesteding gestart voor een nieuwe installatie bij Tera Kora en zijn voorbereidingen getroffen voor vernieuwing van de installatie bij Klein Hofje. Wat de huidige stand van zaken is, is mij niet bekend.
Daarbij is een andere vraag minstens zo belangrijk: tot welke graad wordt het afvalwater eigenlijk gezuiverd?
De ideale situatie is een drietrapszuivering. Daarbij wordt het rioolwater eerst ontdaan van grove verontreinigingen, vervolgens verder gezuiverd door biologische en/of chemische processen en ten slotte gecontroleerd en eventueel nagezuiverd voordat het water wordt geloosd of opnieuw wordt gebruikt.
In de praktijk betekent dit dat eerst een mechanische voorbehandeling plaatsvindt, waarbij bijvoorbeeld grof vuil en zand worden verwijderd. Daarna volgt een biologische zuivering, bijvoorbeeld met actief slib. Ten slotte vindt een verdere zuivering of nabehandeling plaats, bijvoorbeeld met UV-licht, ozon of een filterbed.
De vraag is echter of een dergelijke volledige drietrapszuivering op Curaçao daadwerkelijk plaatsvindt. Daar mogen, gezien de toestand van onze zuiveringsinstallaties, op zijn minst vraagtekens bij worden gezet.
Beerputten en septic tanks
En dan hebben we nog de rest van het afvalwater: het water dat in beerputten en septic tanks terechtkomt. Alleen al voor Willemstad wordt geschat dat jaarlijks 3 tot bijna 5 miljoen kubieke meter huishoudelijk afvalwater via deze putten in de bodem infiltreert. Dat is ongeveer vergelijkbaar met de natuurlijke aanvulling van het grondwater door regen.
Volgens recent wetenschappelijk onderzoek speelt de gebrekkige opvang en zuivering van afvalwater op Curaçao een belangrijke rol bij de verspreiding van schadelijke chemische stoffen naar de kustzone. Een groot deel van het huishoudelijk afvalwater verdwijnt via beerputten en septic tanks in de bodem en kan vervolgens via het grondwater de zee bereiken.
Een deel wordt met tankwagens opgehaald. En laten we daarbij vooral ook het afvalwater van cruiseschepen niet vergeten. Dat wordt zoals het uit de schepen komt eenvoudig weer aan de noordkust geloosd. Kortom: wat we aan land niet netjes verwerken, kan uiteindelijk toch in zee terechtkomen.
De gevolgen blijven bovendien niet beperkt tot de directe omgeving van een lozingspunt. Chemische verontreiniging afkomstig van het land kan zich langs de kust verspreiden. Daardoor kunnen ook andere kustgebieden en koraalriffen worden blootgesteld aan complexe mengsels van verontreinigende stoffen.
Zwemmen bij Mambo
En voor wie nog denkt dat dit allemaal wel meevalt: ga vooral niet te dicht bij Mambo zwemmen. Daar zijn in het zeewater namelijk ook drugsgerelateerde stoffen aangetroffen. Je weet maar nooit of je na een verfrissende duik ineens een heel andere kijk op de wereld hebt.
Eigenlijk is het natuurlijk zonde dat we ons afvalwater niet veel beter hergebruiken. Ons warme, droge eiland heeft immers grote hoeveelheden zoet water nodig om de omgeving groen te houden. Dat geldt niet alleen voor onze eigen leefomgeving, maar ook voor de toeristische sector, waar groene tuinen, hotels en resorts onderdeel zijn van het visitekaartje van Curaçao.
Ook op dit gebied is in het verleden een beperkte poging gedaan. Vanuit Klein Hofje werd gezuiverd water teruggepompt richting Piscadera om het te gebruiken voor de landscaping van hotels. Het systeem functioneert echter niet echt naar behoren. En veel verder dan deze beperkte toepassing zijn we blijkbaar niet gekomen.
Dat is opmerkelijk. Afvalwater is immers niet per definitie afval. Met een goed functionerende zuiveringsinstallatie kan het worden beschouwd als een potentiële bron van water voor toepassingen waarvoor geen drinkwaterkwaliteit nodig is. Juist op een droog eiland als Curaçao zou hergebruik van gezuiverd afvalwater daarom een veel belangrijkere plaats in het waterbeleid moeten innemen.
Cartagena Conventie
Ten slotte is er nog de Cartagena Conventie. Dit verdrag heeft tot doel de bescherming en ontwikkeling van het Wijdere Caraïbische Zeegebied. De bescherming wordt nader uitgewerkt in verschillende protocollen.
Het eerste protocol betreft de samenwerking bij de bestrijding van olieverontreiniging uit 1983. Het tweede protocol betreft Speciaal Beschermde Gebieden en Wildlife, het zogenoemde SPAW-protocol uit 1990, dat specifiek is gericht op de bescherming van biodiversiteit.
Het derde protocol gaat over de bestrijding van verontreiniging van de zee door landgebaseerde bronnen en activiteiten, het zogenoemde LBS-protocol uit 1999. Curaçao is partij bij de Cartagena Conventie en bij de eerste twee protocollen. Het derde protocol hebben we echter niet ondertekend.
Een belangrijke reden daarvoor is dat de verplichtingen die daaruit voortvloeien aanzienlijke eisen stellen aan de aanpak van landgebaseerde verontreiniging. Anders gezegd: voordat je zo’n protocol kunt uitvoeren, moet je je huis enigszins op orde hebben.
En juist daar wringt de schoen
Wordt het daarom niet eens tijd dat we, zeker tegen de achtergrond van het enorme belang van toerisme voor onze economie, het afvalwaterprobleem daadwerkelijk en structureel aanpakken?
Niet alleen door af en toe een nieuwe zuiveringsinstallatie aan te kondigen, maar door te zorgen voor een goed functionerend rioleringsstelsel, adequate zuivering, deugdelijk onderhoud, effectieve handhaving én hergebruik van gezuiverd afvalwater.
Want uiteindelijk gaat het niet alleen om vieze leidingen, stinkende beerputten of slecht functionerende rioolwaterzuiveringsinstallaties. Het gaat om de kwaliteit van ons grondwater, onze kustwateren, onze koraalriffen en daarmee ook om een van de belangrijkste economische pijlers van Curaçao: het toerisme.
Doen we dat niet, dan blijven we inderdaad doen wat de minister stelde: letterlijk afvalwater naar de zee dragen. En dat is toch wel een heel bijzondere manier om een eiland schoon te houden.
De titel verwijst naar een uitspraak van minister Roderick Middelhof van Economische Ontwikkeling tijdens een interview op Radio 101.1 op 13 augustus 2026. Het gezegde ‘water naar de zee dragen’ betekent een zinloze of overbodige handeling.
