Vriendschapsverdrag 1782: Amerikaanse pensionado’s omzeilen dure zorgpremie

WILLEMSTAD - Stel je voor: een Amerikaanse pensionado die zijn dure ziektekostenverzekering in eigen land opzegt, verhuist naar Curaçao, zich inschrijft bij de burgerlijke stand en plots voor een fractie van de prijs — soms zelfs vrijwel gratis — toegang krijgt tot medische zorg. Het klinkt als een slimme persoonlijke zet. Maar jurist Jeff Sybesma en econoom Rob van den Bergh betogen in deze tweede bijdrage in een grotere artikelenreeks, dat deze juridische maas in de wet voor de Curaçaose gezondheidszorg, ontstaan uit een eeuwenoud verdrag, een onverwachte financiële tijdbom kan blijken.

Door Jeff Sybesma en Rob van den Bergh

Curaçao is een rechtsstaat. Dat betekent dat onze maatschappij wordt ingekaderd door wettelijke regels en normen. Soms kunnen die regels onverwachte gevolgen hebben, waar bij het opstellen van de regelgeving niet aan is gedacht. Zulke omissies kunnen ook aanzienlijke financiële of economische consequenties met zich meebrengen. Met deze artikelenreeks geven we enkele voorbeelden.

Internationale verdragen en nationale wetgeving

Verdragen hebben juridisch een hogere status dan landsverordeningen of landsbesluiten, houdende algemene maatregelen. Een van de relevante verdragen in dit verband is het Verdrag van vriendschap, handel en scheepvaart tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika.

Wij brengen dit verdrag in relatie tot de wettelijke regelingen inzake toelating en uitzetting en de ziektekostenvergoeding, zoals vastgelegd in de Landsverordening basisverzekering ziektekosten (BVZ).

Lees ook

Fiscale voordelen grote bedrijven ter discussie

Het Amerikaans-Nederlandse handels- en vriendschapsverdrag (Treaty of Amity and Commerce) uit 1782 was een verdrag tussen de Verenigde Staten en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, ondertekend op 8 oktober in Den Haag.

In 1956 werd dit vervangen door het Verdrag van vriendschap, handel en scheepvaart tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika. Dit verdrag is tot op de dag van vandaag van kracht binnen in alle landen van het  Koninkrijk der Nederlanden, en geldt dus ook in Curaçao.[1],[2]

Rechtspraak over toelating van Amerikanen

In een uitspraak van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie uit 2014 werd onder meer het volgende vastgesteld:

• Artikel II, eerste lid, van het Vriendschapsverdrag bepaalt dat onderdanen van de ene Partij het recht hebben om het grondgebied van de andere Partij te betreden en daar te verblijven.

• Artikel 3 van het bijbehorende Protocol stelt dat Amerikaanse onderdanen in een deel van het Koninkrijk der Nederlanden buiten Europa dezelfde behandeling genieten als Nederlandse onderdanen die niet in dat deel zijn geboren. Volgens artikel 3 van de Landsverordening toelating en uitzetting (Ltu) hebben meerderjarige Nederlanders, die niet in Curaçao zijn geboren, van rechtswege toelating tot verblijf als zij:
  1. Een recente verklaring van goed gedrag kunnen overleggen.
  2. Beschikken over huisvesting en voldoende middelen van bestaan.

Het Hof oordeelde dat artikel 3 van het Protocol direct moet worden toegepast en dat Amerikaanse onderdanen dus dezelfde verblijfsrechten hebben als Nederlandse onderdanen die niet in Curaçao zijn geboren.

Deze uitspraak werd in 2024 bevestigd, waarbij specifiek werd benadrukt dat niet-Antilliaanse Nederlanders van rechtswege worden toegelaten en geen verblijfsvergunning nodig hebben. Dit betekent dat Amerikanen, mits zij voldoen aan de gestelde voorwaarden, eveneens automatisch een verklaring van rechtswege moeten krijgen. 

Zorgkosten in de Verenigde Staten

Door deze juridische constructie vallen niet alleen niet-Curaçaose Nederlanders, maar ook Amerikanen die zich in Curaçao vestigen en inschrijven, onder de Landsverordening basisverzekering ziektekosten (BVZ).[PB 2013, nr. 3 en PB 2014, nr. 94] Een basisverzekering ziektekosten in Curaçao kan vooral voor sommige Amerikanen aantrekkelijk zijn aangezien in Amerika de premie voor een ziektekostenverzekering hoog kan zijn.

Eerst wat achtergrond van de medische voorzieningen in Amerika. Een deel van de Amerikanen, vooral de 65+ groep, is via Medicare verzekerd. Medicare biedt een redelijke dekking tegen normale premies aan voor personen die tenminste 10 jaar in de Verenigde Staten hebben gewerkt.  Werknemers in de Verenigde Staten zijn via hun werkgever doorgaans verzekerd tegen ziektekosten. Organisatie met meer dan 50 werknemers zijn verplicht hun personeel te verzekeren tegen ziektekosten.

Zij die niet via Medicare of een werkgever verzekerd zijn kunnen zich wenden tot de Health Insurance Marketplace. De verzekeringsmaatschappijen die op deze markt polissen aanbieden dienen zich te houden aan de Affordable Care Act (ACA). Deze wet bepaalt onder meer acceptieplicht van de de te verzekeren persoon, ongeacht zijn of haar gezondheidsituatie. De kosten van een dergelijke particuliere verzekering kunnen, afhankelijk van de gezinssituatie, hoog uitvallen. Voor een 60+, boven modaal echtpaar kan dit snel oplopen tot $20-40.000 per jaar, afhankelijk van het gekozen pakket: Bronze, Silver, Gold of Platium. Als de verzekeringsnemer rookt kan de premie 50-100% hoger uitvallen. De hoge premie is een van de redenen waarom 27 miljoen Amerikanen geen ziektekostenverzekering hebben.

Het onverzekerd zijn of het forse bedrag dat een Amerikaan betaalt aan zijn ziektekostenverzekering kan mede een incentive zijn om zich in Curaçao te vestigen op grond van het Vriendschapsverdrag. Een andere recentere reden om het eigen land te ontvluchten en te kiezen voor Curaçao, mede vanwege de voordelen onder het Vriendschapsverdrag, betreft de verharding jegens de LGBTQ-gemeenschap in Amerika onder de huidige president.

Basisverzekering ziektekosten

Volgens de BVZ zijn alle ingezetenen verzekerd, behalve degenen die een verblijfsvergunning nodig hebben volgens de Ltu. Omdat Amerikanen die zich in Curaçao vestigen geen verblijfsvergunning hoeven aan te vragen, zijn ze automatisch verzekerd voor ziektekosten.

Het fonds voor de Basisverzekering Ziektekosten wordt gefinancieerd uit:

• Een inkomensafhankelijke premie, betaald door verzekerden.

• Een jaarlijkse bijdrage van het Land Curaçao ten behoeve van overheidsgepensioneerden, onderstandstrekkers en bijdrage in kosten voor 65+-ers.

De te betalen of af te dragen premie is afhankelijk van het inkomen:

• Bij een jaarinkomen tot Cg 12.000 is geen premie verschuldigd.

• Bij een jaarinkomen tussen Cg 12.000 en Cg 18.000 geldt een gliding scale.

• Boven Cg 18.000 bedraagt de premie 13,6%.

• Voor personen die geen AOV-premie meer betalen, 65-plussers, is de premie 6,5%.

• Boven Cg 150.000 is over het meerdere geen premie verschuldigd.

De premieinkomsten voor het BVZ-fonds bedroegen in 2023 Cg 321 miljoen en de Landsbijdrage Cg 278 miljoen. Curaçao telde per eind 2023 139.465 BVZ-verzekerden oftewel 89.5% van de Curaçaose bevolking. Volgens de census 2023 bevonden in dat jaar 264 Amerikanen zich in Curaçao.

BVZ-voordeel voor Amerikanen

De Amerikaan die zich permanent in Curaçao vestigt, doorgaans een oudere, gepensioneerde en vermogende persoon, is automatisch BVZ verzekerd. Hij of zij betaalt BVZ-premie naar rato van het inkomen. Indien het belastbaar inkomen in Curaçao laag is en de Amerikaan zijn vermogen gebruikt, kan de BVZ-premie laag gehouden worden. Dat dit niet ondenkbaar is komt omdat vaak, voorafgaand aan registratie in Curaçao, deze groep vaak een fiscalist raadpleegt met als doel het belastbaar (wereld-)inkomen laag te houden. Daar bij kan bijvoorbeeld gebruik gemaakt worden van onder meer de Pensionado-regeling. [4]

Het gevolg daarvan is dat voor deze specifieke groep Amerikanen geldt dat hun bijdrage aan het BZV-fonds beperkt is en niet in verhouding staat tot het risico op de te vergoeden medisch kosten dan wel de daadwerkelijke kosten. Ten opzichte van de Amerikaanse situatie is een aanzienlijk financieel voordeel te behalen door zich hier in Curaçao te vestigen omdat fors op de ziektekostenpremie bespaard kan worden en het eigen risico en/of eigen bijdrage in tegenstelling tot in de Verenigde Staten in Curaçao nihil is.

De groep geregistreerde Amerikanen op het eiland is beperkt maar groeiende.[5] Daarvan zullen een aantal als werknemer in Curaçao werken waarbij de werkgever verplicht is loonbelasting en sociale premies in te houden, waaronder de BVZ. In dat geval is er nauwelijks of geen sprake van een voordeel voor de Amerikaan.

Het Vriendschapsverdrag van 1782 leidt ertoe dat er tussen de niet-Nederlanders onderscheid wordt gemaakt tussen Amerikanen en de andere nationaliteiten. Het gevolg daarvan is dat Amerikaanse pensionado’s verzekerd zijn via de BVZ, maar dat voor alle andere nationaliteiten op grond van de Ltu geldt dat ze een verblijfsvergunning moeten aanvragen en een particuliere ziektekostenverzekering moeten afsluiten als een van de voorwaarden om zich in Curaçao te mogen vestigen.[6]

Hoe nu verder?

Toen de Landsverordening Basisverzekering Ziektekosten werd vastgesteld in 2013 was over het hoofd gezien dat op basis van het Vriendschapverdrag tussen Amerika en Nederland elke Amerikaan zich in het Koninkrijk der Nederlanden, en dus ook in Curaçao kon vestigen. Op grond van de uitspraken van het Hof volgde dat elke zich in Curaçao gevestigde Amerikaan automatisch ook BVZ verzekerd is.

De BVZ verzekert geen buitenlanders die onder de Ltu vallen, maar wel Amerikanen. Dit had de wetgever niet voorzien. Voor Amerikanen is deze constructie aantrekkelijk omdat voor medische kosten en/of ziektekostenpremie in Curaçao minder betaald moet worden. Voor Curaçao is de kans groot dat bij vestiging van meer gepensioneerde Amerikanen de last op het BVZ-fonds en dus de gezondheidszorg verder toeneemt.

De vraag is: laten we het zo, of dient de Landsverordening Basisverzekering Ziektekosten gerepareerd te worden?

[1] Het VS Vriendschapsverdrag is ook geldig in Aruba, Sint Maarten en de BES. Deze (ei)landen kennen een nagenoeg gelijkluidende Ltu en hebben ze ook een Algemene Ziektekostenverzekering. Derhalve, hetgeen hier gesteld wordt voor Curaçao is naar alle waarschijnlijkheid ook bij hun van toepassing.

[2] We hebben dit niet verder onderzocht, maar tussen de Republiek Colombia en het Koninkrijk der Nederlanden bestaat ook een Tractaat van vriendschap, scheepvaart en handel (1829) dat sterk lijkt op het Vriendschapsverdrag met Amerika.

[3] Wat niet-Curaçaose Nederlanders en Amerikanen wel als probleem hebben  is dat zij  in Curaçao over hun wereldinkomen belasting moeten betalen.  Evenwel in de praktijk is het bijzonder lastig voor de Curaçaose belastingdienst om alle inkomsten verkregen uit buitenlandse activiteiten en activa te achterhalen.

[4] Penshonado-regeling Curaçao, 10% inkomstenbelasting; in dit kader is niet onderzocht of de fictieve 10% inkomstenbelasting ook geldt als basis voor de BZV premieberekening.

[5] Naar zeggen van bemiddelaars bij vestiging op het eiland en een paar gesproken fiscalisten.

[6] Indien de immigrant gedocumenteerd is en werkzaam bij een werkgever is hij of zij automatisch via de SVB verzekerd.

[7] 15% van de op Curaçao geboren personen heeft voor kortere of langere tijd in het buitenland gewoond (CBS, Census 2023).