Afvalwaterinfrastructuur speelt belangrijke rol bij vervuiling Curaçaose kust

WILLEMSTAD – De gebrekkige opvang en zuivering van afvalwater op Curaçao speelt volgens nieuw wetenschappelijk onderzoek een belangrijke rol bij de verspreiding van chemische stoffen naar de kust. Veel huishoudelijk afvalwater verdwijnt via beerputten en septictanks in de bodem en kan vervolgens via het grondwater de zee bereiken. Bij Piscadera wijzen de onderzoekers bovendien specifiek naar effluent van de rioolwaterzuivering Klein Hofje als waarschijnlijke oorzaak van verhoogde concentraties.

Dat blijkt uit onderzoek dat in juni is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Environmental Science & Technology. Onderzoekers analyseerden water van land tot ver buiten het rif en brachten daarbij bijna 1.400 zogenoemde xenobiotica in kaart: chemische verbindingen van menselijke oorsprong, waaronder geneesmiddelen, bestrijdingsmiddelen, verzorgingsproducten, plasticadditieven en menselijke afbraakproducten.

De onderzoekers stellen dat regen de belangrijkste motor is achter pieken in de vervuiling, maar voegen daar nadrukkelijk aan toe dat dit effect op Curaçao wordt versterkt door de afvalwaterinfrastructuur. Tijdens de zeer natte meetperiode eind 2022 was de hoeveelheid aangetroffen xenobiotica ruim 3,5 keer zo hoog als tijdens de twee drogere meetperioden. Regen vergroot zowel de afstroming over land als de afvoer van grondwater naar zee.

Afvalwater verdwijnt in bodem

Volgens de gegevens die de onderzoekers gebruiken, is slechts negentien procent van de Curaçaose bevolking aangesloten op een centraal rioleringssysteem. Ongeveer 77 procent maakt gebruik van beer- of zinkputten en drie procent van septictanks. Daardoor kan grotendeels onbehandeld huishoudelijk afvalwater in het grondwater terechtkomen.

Voor Willemstad alleen wordt in de door de onderzoekers aangehaalde literatuur geschat dat jaarlijks drie tot bijna vijf miljoen kubieke meter afvalwater uit dergelijke putten in de ondergrond infiltreert. Dat is volgens de studie vergelijkbaar met de natuurlijke aanvulling van het grondwater. De auteurs wijzen er daarnaast op dat rioolwaterzuiveringsinstallaties geregeld boven hun capaciteit functioneren. De combinatie van lekkend afvalwater en beperkte zuiveringscapaciteit vergroot volgens hen de aanvoer van voedingsstoffen en chemische verontreiniging naar de kust.

De percentages over aansluiting op riolering zijn overigens niet gebaseerd op een nieuwe inventarisatie uit 2026. De studie verwijst daarvoor onder meer naar de Curaçaose volkstelling van 2011 en eerdere studies naar grond- en afvalwater. De nieuwe metingen laten vooral zien wat de mogelijke gevolgen van die infrastructuur in het kustwater zijn.

Klein Hofje en Piscadera

Bij Piscadera wordt het verband concreter. De onderzoekers vonden daar en op nabijgelegen meetlocaties verhoogde concentraties van onder meer menselijke metabolieten, afbraakproducten die ontstaan nadat het lichaam bijvoorbeeld medicijnen of andere stoffen heeft verwerkt.

Zij schrijven dat die waarden waarschijnlijk worden veroorzaakt door effluent van de afvalwaterzuiveringsinstallatie Klein Hofje.

Daarmee bewijst het onderzoek niet dat alle chemische stoffen die bij Piscadera zijn gevonden rechtstreeks uit Klein Hofje afkomstig zijn. De formulering van de onderzoekers is nadrukkelijk dat de verhoogde concentraties waarschijnlijk door het effluent worden veroorzaakt.

Ook rond Willemstad als geheel zagen de onderzoekers relatief veel menselijke metabolieten, wat zij in verband brengen met de combinatie van stedelijke invloed en afvalwaterlozingen. Plasticadditieven, oppervlakte-actieve stoffen uit bijvoorbeeld schoonmaakmiddelen en andere huishoudelijke chemicaliën concentreerden zich eveneens vooral rond verstedelijkte gebieden.

Geneesmiddelen ook buiten Willemstad

Opvallend is dat geneesmiddelgerelateerde stoffen juist op verschillende plaatsen aan de westkant van Curaçao meer voorkwamen dan rond het centrum van Willemstad. Dergelijke stoffen worden volgens de wetenschappelijke literatuur vaak geassocieerd met lekkage uit septische systemen en onvolledige afvalwaterzuivering.

De onderzoekers denken dat daar sprake kan zijn van een voortdurende, relatief kleine uitstroom naar zee. Als zeestromingen het kustwater vervolgens onvoldoende verversen, kunnen die stoffen zich ophopen. Dat gebeurde volgens de onderzoekers ook tijdens droge perioden. Afhankelijk van het soort geneesmiddel kan zo’n ophoping volgens hen ecologische en mogelijk ook gezondheidsrisico’s opleveren. De studie heeft die risico’s zelf echter niet rechtstreeks gemeten.

Vervuiling blijft niet bij de lozingsplek

Het probleem beperkt zich bovendien niet tot de plaats waar afvalwater in zee terechtkomt. Stromingen kunnen chemische stoffen kilometers langs de kust vervoeren. Tijdens bepaalde perioden houden wervelingen rond Curaçao het kustwater langer vast, waardoor stoffen zich juist op enige afstand van hun oorspronkelijke bron kunnen ophopen. Op sommige plaatsen werden zelfs hogere waarden gevonden dan dicht bij de vermoedelijke bron.

Daarmee verschuift volgens de onderzoekers ook de manier waarop naar kustvervuiling moet worden gekeken. Niet alleen een riooluitlaat of vervuilde baai is relevant: de verbinding tussen riolering, beerputten, grondwater, regenwater en zeestromingen bepaalt uiteindelijk waar de vervuiling terechtkomt.

De onderzoekers spreken daarom van een probleem dat het hele eiland raakt. Chemische verontreiniging vanuit land blijft niet beperkt tot lozingspunten en de direct aangrenzende riffen, maar wordt langs de kust verspreid en kan zo ook andere koraalgebieden aan complexe mengsels van stoffen blootstellen. Zij pleiten ervoor die verbinding tussen land en zee nadrukkelijk mee te nemen bij toekomstig waterbeheer en de bescherming van de Curaçaose koraalriffen.

• Download hier de nieuwste editie van Environmental Science & Technology